dinsdag 18 September 2018
dit is het online magazine van het Fonds voor Cultuurparticipatie. wil je een aanvraag doen, kijk dan op onze website

Trends in Cultuurparticipatie

Trends in cultuurparticipatie

Delen, do it yourself en duurzaamheid zijn centrale waarden van deze tijd. Dat zie je ook op cultureel vlak en de manier waarop mensen aan cultuur deelnemen. Traditionele ambachten herleven, jongeren willen ‘literatuur beleven’, mensen werken zelf mee aan het decor van een festival en traditionele dansvormen als kizomba en lindy hop staan weer in de belangstelling. Hieronder tien voorbeelden van trends in cultuurparticipatie.

1. TRADITIONELE AMBACHTEN HERLEVEN

Over tien jaar rolt alles uit de 3D-printer. Dat is niet alleen maar toekomstmuziek. Kleding, sieraden, schoenen en zelfs gereedschapsonderdelen worden nu ook al met de printer gemaakt. Met de komst van nieuwe technologieën dreigen traditionele ambachten te verdwijnen. Geen goede zaak, vinden veel kunstenaars. Als tegenreactie is er de laatste jaren een ware heropleving van traditionele nijverheid ontstaan. Haken, breien en kantklossen zijn weer helemaal van nu. In Rotterdam is er een club oma’s die samenkomt en breit, Granny’s Finest. De wol wordt gebruikt voor shawls en mutsen die worden verkocht bij hippe winkels als Groos. Ontwerpsters Anne en Meis de Jongh maken sieraden met haakwerk van Turkse en Marokkaanse vrouwen in Nederland. Ze werken samen met buurthuizen in Amsterdam Nieuw West; het haakwerk wordt verkocht tot in Tokio. En op 35 plekken in Nederland kan je met oude of kapotte spullen terecht bij het Repair Café. In ruil voor een kopje koffie krijg je hulp en uitleg over de restauratie van een kapotte lamp, CD-speler of schilderij. Afgelopen herfst was er in het Amsterdamse Westerpark zelfs een tijdelijk ‘dorp’, Meesterlijk, waar bijna honderd kunstenaars demonstraties van traditionele ambachten lieten zien.

Literatuur als beleving

2. LITERATUUR ALS BELEVING

Boeken lezen doe je tegenwoordig uit, niet thuis. Net als muzikanten moeten schrijvers toe naar een ander verdienmodel: van verkopen naar optreden. Het begon met literair tijdschrift Das Magazin, dat de boekenclub een hipsterstatus gaf. Van middelbare huishoudbeursjeskring tot twintigers die dansen rond het levenswerk van Dimitri Verhulst. Bij initiatieven als Literaturfest, De avondcursus en Notes of a dirty old man gaan jongeren eerst de diepte in voor ze zich overgeven aan het feestgedruis. Ze bespreken een boek of luisteren naar een auteur die ter plekke wordt geïnterviewd. Jonge schrijvers dragen voor uit eigen werk tijdens de Nightwriters avonden, een initiatief van schrijver Kluun. En nu pionieren ook de eerste zomerfestivals met literatuur. Tijdens het Amsterdamse festival Lentekabinet organiseren opinieplatform De Correspondent en literair tijdschrift Das Magazin een ware ‘gentlemens club’ met whisky, sigaren, boekbesprekingen en lezingen. De Poetry Circle Manifestatie in Tilburg is niet alleen een plek om te luisteren, maar ook om te doen. Masterclasses van prominente stemmen uit de jonge culturele literaire wereld, meet-and-greets, feedback-foyers en andere interactieve activiteiten zetten de bezoeker centraal.

Afrikaanse cultuur

3. AFRIKAANSE CULTUUR

Als H&M en Topshop Afrikaanse prints verwerken in hun zomercollectie, weet je dat er sprake is van een hype. Afrikaanse cultuur, in de breedste zin van het woord, is populair in Nederland. Grote poppodia als de Amsterdamse Melkweg programmeren speciale thema-avonden voor afrobeat. Zelfs een groot dancefestival als Mysteryland heeft een eigen podium voor afrobeat. De Bijenkorf krijgt deze zomer pop-up winkels met het kleurrijke textiel van fabrikant Vlisco, al jaren populair in West-Afrika. En na Zumba is Kizomba nu ook populair in Nederland: een van oorsprong Angolese dans, met invloeden uit Brazilië en de Kaapverdische eilanden. De zouk-dansvorm, een vierkwartsritme gevormd door percussie instrumenten, blazers en synthesizers, werd de volksmuziek van de Kaapverden en de Franse Antillen in de jaren zestig. De dans is vooral populair bij mensen die overlopen van salsa. Er zijn geen ingewikkelde pasjes, maar het vele haren zwaaien, zwieren en achteroverbuigen (cambrés) maken Kizomba bij uitstek tot een sensuele dans.

Culturele fietstochten

4. CULTURELE FIETSTOCHTEN

In Rotterdam kan je zomaar een kunstwerk in een bouwput zien. Parfum de Boem Boem wil Rotterdammers de schoonheid van hun stad laten zien tijdens alle veranderingen die het doormaakt. Daarom organiseren ze fietstours langs ruïnes, kunst en bouwputten in de havenstad. Bij andere edities staan juist bestaande gebouwen centraal, zoals afgelopen april, toen de bijzondere REM Koolhaas-route gereden werd. Geen editie is hetzelfde, de hele zomer vinden er verschillende routes plaats. Eens per jaar is er zelfs een Parfum de BoemBoem By Night, waarbij deelnemers de bouwputten van Rotterdam in het donker ‘beleven’. In Amsterdam is een vergelijkbar initiatief. Daar organiseert Volle Band ‘tours’ met theater, film en muziek. Deelnemers fietsen gezamenlijk van optreden naar optreden, onder begeleiding van een ‘bierfiets’ en een ‘geluidsfiets’ – uitgerust met speakers en computers. Bij mooi weer worden de ‘tours’ afgerond met een openluchtfeestje. Zo kon je al genieten van een Russische animatiefilm uit 1972, geprojecteerd op een gevangenismuur van de Amsterdamse Bijlmerbajes. Deelnemers gooien de fiets in de berm en strijken op vuilniszakken aan de overkant neer met een meegebracht blikje bier.

5. Zelf meewerken aan een festival

Grote festivals zijn uit, kleinschalige muziekfestivals zijn in – liefst met een (kunst)programma dat mede is vormgegeven door de bezoeker zelf. In de tweede helft van de jaren nul kregen de grote festivals het moeilijk. Dancevalley ging bijna failliet maar ook een popfestival als Pinkpop raakt niet meer uitverkocht. Daarentegen ontstond er een wildgroei aan kleine muziekfestivals. Nieuwkomers uit 2013 als Best Kept Secret bij Tilburg en Dekmantel Festival – beide trekken rond de 15.000 bezoekers – waren binnen een paar uur uitverkocht. Opvallend is de centrale rol van kunst op muziekfestivals. Er zijn groepen vrijwilligers die al jaren terugkomen met eigen ontwerpen voor kunstinstallaties naar muziekfestival Solar in Roermond. Ook HENK, een festival voor elektronische live muziek in Amsterdam, leeft van de actieve bijdragen van vrijwilligers. Ze maken visuals en grote decorstukken voor het terrein op de NDSM-werf. Ook bij Down The Rabbit Hole in Beuningen zijn bezoekers zelf aan zet met plaatjes draaien, potjes koken en bouwen aan om het even wat. De rol van bezoeker verandert zo steeds meer in die van deelnemer of medewerker. Ook een nieuwe festivaltrend: duurzaamheid. Bij DGTL rapen vrijwilligers plastic dat ter plekke wordt verwerkt tot afvalcontainers. Voor dancefestivals Mysteryland en Welcome to the Future kunnen vrijwilligers kaarten verdienen door mee te helpen met wilgenknotten of het opknappen van een kinderboerderij.

6. Afbeeldingen delen op internet

Het begon met de LOL cats, grappige poezenplaatjes, die overal gedeeld werden op internet. Een droevig kijkende kat met grote hangende blauwe ogen bijvoorbeeld en daarbij de tekst ‘I laughed once. It was awful (Ik lachte een keer. Het was verschrikkelijk). Of, een kat met een helm van sinaasappelschillen op zijn hoofd (I are the future). Een LOL cat is een afbeelding van een kat, met komisch commentaar eronder – vandaar de term LOL, die staat voor ‘Laughing out Loud’. Vaak wordt er opzettelijk gebruik gemaakt van verkeerde spelling, voor een humoristisch effect. De traditie is overgewaaid uit de Verenigde Staten en gaat al terug sinds de 19e eeuw, toen fotograaf Henry Pointer poezen ‘grappig’ op de foto zette. Dankzij sociale media en berichtendiensten als what’s app neemt het fenomeen nu een vlucht. Of het ook kunst is, is nog maar de vraag, maar jongerencultuur is het in ieder geval wel. De trend past in een bredere behoefte van mensen om dingen te delen en zelf te doen – zie ook de populariteit van een site als ‘Pinterest’ waarop mensen afbeeldingen van eigen werk delen om anderen te inspireren. Ook de poezenplaatjes vergen enige vorm van creativiteit. Naast grappige poezenplaatjes is er vervolgens een hele hausse aan pagina’s met zelfgemaakte en bewerkte afbeeldingen ontstaan. Er zijn grappige plaatjes van bekende acteurs, internetnerds en de Nederlandse artiest Kakhiel voorziet idyllische familiefoto’s van schokkend commentaar. Beging dit jaar ontstonden verschillende ‘be like’ pagina’s, aangejaagd door het succes van Tatta’s Be Like, de pagina waar je Nederlanders ziet, bekeken door een buitenlandse bril. De memes worden gedeeld op Twitter, Instagram en via WhatsApp.

Koken als kunst

7. KOKEN ALS KUNST

In Frankrijk wordt koken al lange tijd gezien als kunstvorm maar ook in Nederland verandert nu de manier waarop we tegen koffie en koken aan kijken. Koken gebeurt met meer aandacht en vaak met lokale streekproducten. Hobbykoks willen liever onbespoten pastinaak uit de buurt dan een stervrucht uit Indonesië. Slowfood, zo wordt die beweging wel genoemd. Sommigen gaan nog een stapje verder en maken werkelijk kookkunst. Ontwerpersduo Marjolein Wintjes en Eric Meursing bijvoorbeeld, verzorgen eet.inspiraties en workshops in de De Culinaire Werkplaats in Amsterdam. Zij verwerken trends en emoties in eten dat er prachtig uitziet. In de maand dat het thema zwart is, is al het eten, van de pasta tot de groenten, dus ook daadwerkelijk zwart. Je kan er ook aanschuiven in het restaurantgedeelte. Het duo ontvangt het liefst mensen die het net als zij leuk vinden om na te denken over ‘het bord van de toekomst’. Het eten is er veganistisch en zoveel mogelijk biologisch. Gasten bepalen achteraf zelf wat ze willen betalen voor hun ‘eetervaring’.

Jammen online

8. JAMMEN ONLINE

Bandrepetities zijn ook al geen goede reden meer om bij elkaar te komen. In het tijdperk van digitale ‘relaties’ en sociale media gaat samen musiceren nu ook online. Ninjam, oftewel Novel Interval-based Jamming Architecture, was het eerste softwareprogramma dat musici de mogelijkheid biedt synchroon met elkaar te spelen over internet. En in 2012 bedacht ook Google een appje genaamd ‘JAM‘, dat het mogelijk maakt om online samen met je vrienden te jammen. Je hebt de keuze uit negentien instrumenten: van drummachine tot een akoestische basgitaar. In een paar stappen wordt uitgelegd hoe je het instrument kunt bespelen. Door een link naar je vrienden te sturen, kunnen ze inspringen. De synchronisatie werkt vlekkeloos en als je een beetje muziek kunt maken, kan je je uitleven alsof je samen in de studio zit.

9. ROBOTKUNST

Een film over nanorobotjes die kleding om je lichaam spinnen, schoenen met plateauzolen van eendenschedels, elektronische tatoeages die over je lichaam lopen, een jurk ingekleurd door bacteriën en een filmpje van iemand die haar eigen kloon opeet, het zijn zomaar een paar voorbeelden van de kunst die werd tentoongesteld op Hybrid Skins in de TETEM kunstruimte in Enschede. Er komt steeds meer kunst op het snijvlak van technologie, biotech en robotica. De tentoonstelling TEC ART, afgelopen februari in Rotterdam, was een wanordelijke ruimte van 5.000 vierkante meter vol innovatieve techkunst, gaming en andere virtual reality. Een iconisch werk was de Seeker, een ruimteschipproject van kunstenaar Angelo Vermeulen, die promoveert in Starship Design aan de TU Delft. Vermeulen bouwt wereldwijd kunstige ruimteschepen, samen met andere techneuten en kunstenaars. Hij wil ze laten nadenken over de toekomst van leven, want hoe overleven we in de ruimte na het leven op aard? Andere robot-art is minder hoogdravend. De ‘Plastap’ van Arne Boon en Aduén Darriba Frederiks, was afgelopen september te zien op het Amsterdamse Discovery Festival, een nachtfestival voor kunst en wetenschap. De kunstmachine is urinoir en tap ineen, en tapt daar exact zoveel bier uit als je in het apparaat plast.

Lindy Hop

10. Lindyhop

Dansen in een vintage jurk, met je haar in de krul en de lippen getuit, dat is lindy hop. De swingdans uit de jaren dertig, lift ook mee op de zucht naar nostalgie in Nederland. De lindy hop ontstond eind jaren twintig in dancehalls in Harlem, New York. Het is een koppeldans met veel improvisatie en vlugge stapjes die de jurken van de meisjes doen draaien. Er wordt gesprongen, gedraaid en naar hartenlust geïmproviseerd op de muziek die big bands introduceerden vóór de Tweede Wereldoorlog. De mannen dragen gepoetste schoenen en een vlinderstrik, de vrouwen een vintage jurk met pettycoat. Door heel Europa beleeft de dans een revival. In Zweden en Frankrijk zijn er jaarlijkse lindy hop-danskampen. In alle grote steden in Nederland zijn er lessen. Dansschool Swing in Utrecht telt een paar honderd lindy hoppers. In Rotterdam kan je lessen volgen bij Stichting Roffa Swing en duo Triplestep. Het Vlaamse Radio Modern organiseert speciale lindy hop-avonden in de Brakke Grond in Amsterdam.

 

Hieronder enkele trendy projecten van het Fonds:
Poetry Circle Manifestatie in Tilburg biedt poëzie, spoken word en schrijvende performers een podium en sluit aan op de trend dat steeds meer Nederlanders in hun vrije tijd schrijven.

 

Een mooi project van Crafts Council Nederland waarbij urban crafters zoals fietsenontwerpers, t-shirt drukkers, urnontwerpers, facepainters en longboardbouwers hun skills aanscherpen onder begeleiding van professionele ambachtslieden.

 

Een modecollectie ontwerpers en ambachtslieden die wordt geshowd door 65+ modellen. Het gaat gebeuren tijdens (OLD)fashion(ed) van Stichting De Nederlandse Dagen in Maastricht.

 

Creative coding, ofwel creatief programmeren, is hét ambacht van de 21e eeuw. Bij Apps om in te lijsten van SETUP leren ze je hoe dat werkt.

 

Bakken als kunst in dit community arts project; wijkbewoners ontwerpen samen met de plaatselijke bakker een heus Buurtbroodje.

Dit artikel is een portret uit de reeks verhalen die we delen binnen het programma: Cultuur maakt iedereen