maandag 18 November 2019
dit is het online magazine van het Fonds voor Cultuurparticipatie. wil je een aanvraag doen, kijk dan op onze website

MeeMaakPodia: de Bibliotheek Utrecht als Barbamama

Sessie in een kas

Een bibliotheek als MeeMaakPodium: een logische keuze. De Bibliotheek Utrecht en SETUP dienden samen een subsidieaanvraag in. Ze vertellen dan ook samen wat elke bieb moet weten over deze werkwijze.

Githa Beek is programmaleider Literatuur, Cultuur & Maatschappij bij de Bibliotheek Utrecht.
Frank-Jan van Lunteren is redacteur bij Stichting SETUP, gevestigd in het gebouw van de Centrale Bibliotheek Utrecht.
Nelleke van Erven is programmamaker in het sociaal domein bij de Bibliotheek Utrecht.

Bibliotheken maken de laatste jaren een ontwikkeling door: van vooral boeken uitlenen naar het programmeren van activiteiten voor uiteenlopende doelgroepen. Maar de manier waarop dat programma wordt gemaakt, is langzaam aan het veranderen.

Goede reden
Voorheen bedachten de programmamakers het meeste zelf. Githa: ‘Hadden we een verkiezingsprogramma in de wijken, dan hadden wij de stellingen geformuleerd. Wij kennen ons publiek, zo was de gedachte.’ Maar daardoor kwamen niet alle maatschappelijke onderwerpen die in de wijken leven voldoende aan bod. Of er kwam weinig respons. Ook werken veel bibliotheken met landelijke thema’s, bijvoorbeeld in de Boekenweek, de Maand van de Geschiedenis en Nederland Leest. ‘Maar die thema’s werken alleen als we ze lokaal betekenis kunnen geven, dicht op de belevingswereld van het publiek.’

Tijd voor een volgende stap: meer partners en bewoners betrekken bij de programmaontwikkeling en -uitvoering. Frank-Jan: ‘Zeker ook in de wijken is daar behoefte aan, want per buurt zijn er weer heel andere onderwerpen die mensen bezighouden. Daarom nodigen we hen uit om mee te denken en -maken. Een bibliotheek – laagdrempelig en met veel vestigingen in de wijken – is daar bij uitstek de organisatie voor.’

“Dit is heel erg leuk en heel erg nodig. Het is tijd om zo te gaan werken.”

Nú belangrijk
Het past in deze tijd om meer mensen actief bij maatschappelijk complexe onderwerpen te betrekken, vindt de bibliotheek. Githa: ‘Wij zijn er om je (leef)wereld te leren lezen. En die wereld is voor iedereen sterk veranderd.’ Nelleke: ‘Onder meer door sociale media is er veel ruimte voor mensen om hun mening te geven. Wij willen mensen stimuleren om goed-geïnformeerd bij te dragen aan dat debat, en hun een podium bieden om dat op hun eigen manier te doen.’

Frank-Jan ziet ook dat er nieuwe generaties opstaan die zelf invloed willen hebben op hun leefwereld en bereid zijn om in actie te komen. ‘Denk aan de klimaatmarsen van scholieren. Dat zijn stemmen die je actief wilt betrekken.’

Stapsgewijze aanpak
Hoe gaat dat actief betrekken dan in zijn werk? Inspelend op de onderwerpen waarmee verschillende partijen in de stad nu intensief bezig zijn, neemt de Bibliotheek de Global Goals als startpunt. Dit zijn wereldwijde doelen voor duurzame ontwikkeling, opgesteld door de VN. Elk halfjaar of jaar loopt er één goal als rode draad door alle activiteiten. In het najaar is dat nummer 11: duurzame gemeenschappen en steden.

Eerst gaan de Centrale Bibliotheek en de stad samen onderzoeken wat wel en niet werkt op dit vlak, en proberen alternatieve oplossingen te verzinnen.

Frank-Jan: ‘We werken daarbij discipline- en vorm-overstijgend. We kijken eerst wat we met het thema willen bereiken en welke partners zich aandienen. Daaruit volgt de vorm van de activiteiten.’ Nelleke geeft een concreet voorbeeld: ‘De vraag leeft of we op alternatieve manieren stroom moeten gaan opwekken. We praten met Utrechtse wielerclubs en sportscholen of dat bijvoorbeeld met hometrainers kan. ‘Deze sportpartijen begrijpen direct de link tussen het duurzaamheidsdebat en de bibliotheek. Zij begrijpen dat duurzaamheid bij veel bedrijven en mensen een hot item is en dat de bibliotheek inmiddels een plaats is voor meer dan alleen maar boeken. Intern moeten we soms nog wat meer uitleggen, het is nog even wennen.’

“We zijn nu een soort Barbapapa of Barbamama: de vorm van activiteiten staat nooit van tevoren vast.”

Dat betekent niet dat de bibliotheek alles maar in huis haalt. Voor dit programma is het uitgangspunt dat iedereen die meedoet, partners en bezoekers, uiteindelijk ook zelf met het onderwerp aan de slag kan. Nelleke: ‘We staan open voor alle activiteiten die passen bij waar we voor staan.’ Daarvoor moet je ook je eigen standpunten goed aanscherpen, ontdekten ze. De bibliotheek helpt mensen hun (stedelijke) wereld te begrijpen en eraan mee te doen door taalvaardigheid en creativiteit te stimuleren.

‘Een MeeMaakPodium zijn is meer dan alleen de vloer aanbieden aan de stad,’ zegt Githa. De bibliotheek wil onderwerpen agenderen die leven in de stad en die vervolgens in de wijkvestigingen samen met bewoners aanpassen, doorontwikkelen en uitvoeren. ‘Het idee is dat partijen die iets willen organiseren daarvoor naar ons toe komen vanwege die thematiek en inhoud, niet alleen vanwege de ruimte die we bieden.’ Het programmateam en de bewoners kunnen op die manier samen een activiteit vormgeven waar daadwerkelijk behoefte aan is.

Ruimte om zelf ook te leren
Wat betekent dit voor de eigen organisatie? In het traject van bibliotheek naar podium is ruimte om steeds te reflecteren en bij te sturen. Doel is uiteindelijk om de nieuwe werkwijze in de organisatiestructuur te verankeren. ‘Er moet één centraal punt komen waar de vragen van mensen die op ons podium activiteiten willen programmeren samenkomen en direct opgepakt worden. Daar willen we heen.’

SETUP merkte binnen de Bibliotheek ook deze behoefte. ‘Veel onderwerpen uit het medialab, waarin we al samenwerkten, kwamen ook op andere plekken in de bibliotheek aan bod. Maar dan in losstaande programma’s, met eigen partners. Daar willen we bruggen slaan, zodat die verschillende vormen elkaar kunnen voeden.’

De Bibliotheek heeft bij de aanvraag al verwoord wat ze zelf wil leren van dit traject. Nelleke: ‘We zien het MeeMaakPodium als ruimte binnen de organisatie om te experimenteren. Met andere tijdspaden, andere marketing, andere teamsamenstellingen. Intern is het wel goed om heldere keuzes te maken: zolang nog niet de hele organisatie is ingericht als MeeMaakPodium kun je activiteiten die je nog zelf hebt geprogrammeerd beter gescheiden houden. Dat zou ik andere bibliotheken ook adviseren. Als je er te veel onder schaart, wordt het bovendien moeilijker om de resultaten te evalueren.’

‘Ik zou anderen ook aanraden om een partnerorganisatie te zoeken bij dit traject’, vult Githa aan. ‘Dat we dit met SETUP samen doen is heel leerzaam, omdat zij heel anders werken.’ En dat is wederzijds, vindt Frank-Jan. ‘Wij vinden het spannend om te kijken hoe je kleinere experimenten binnen zo’n grotere organisatie kunt opschalen. En hoe je intern meer medewerkers daarin meeneemt.’

Nelleke: ‘In het sociaal domein werken we al wat langer met veel externe partijen. Zij hebben expertise die wij niet hebben. Nu gaat de hele organisatie dat doen.’

“Juist als bibliotheek kun je naar hartelust meemaakpodiëren!”

Begeleidingstraject
De bibliotheek volgt ook het begeleidingstraject voor MeeMaakPodia. ‘Op het eerste gezicht leek de Bibliotheek in dit traject misschien een vreemde eend in de bijt,’ zegt Githa, ‘maar er bleken juist heel veel overeenkomsten met andere podia. Wij werkten al samen met partners en inwoners uit de stad in de Denkplaats en de meetups van VPRO Tegenlicht. En we geven in Zomaar op Zaterdag de sleutel uit handen. Nu gaan we van deze bestaande podiumfunctie echt naar meemaakpodium doorgroeien.’

Frank-Jan: ‘Het zijn – en durven zijn – van een vreemde eend in de bijt vind ik overigens juist ook goed. Een bibliotheek kan in haar programmering namelijk nog veel kanten op. Je kunt die ruimte gebruiken om te experimenteren met nieuwe vormen en partners, om juist dat te zoeken wat je nog niet in huis had. Ik zou het leuk vinden als bibliotheken daarmee vaker onverwacht uit de hoek komen.’

Githa: ‘Wat we nu doen, deze gesprekken met elkaar voeren, dat is heel belangrijk om te leren en te onderzoeken hoe we verder gaan. Op de coach gaan we na de de eerste ronde een beroep doen, om te evalueren voordat we aan het volgende global goal beginnen. Nu is het goed dat we dit met elkáár doen.’

Frank-Jan vult aan: ‘Met de vele lessen die we nu leren zouden we uiteindelijk ook zelf een coachende rol in andere MeeMaakPodia kunnen vervullen; ik zou onze ervaringen graag delen met andere instellingen.’

placeholder

Werk jij ook als MeeMaakPodium? Je kunt nog t/m 1 november subsidie aanvragen!

Theaters, musea, presentatie-instellingen en bibliotheken betrekken hun publiek steeds structureler bij hun instelling. Dat levert veel moois op. Het Fonds voor Cultuurparticipatie biedt achttien MeeMaakPodia behalve subsidie ook een tweejarig begeleidingstraject aan door de Academie voor Cultuurmanagement. Zo sluiten we aan bij ontwikkelingen die we in het cultuurveld zien en die met wat extra steun veel kunnen toevoegen.

Lees ook het verhaal van MeeMaakPodium Witte de With Center for Contemporary Art.

Dit artikel heeft betrekking op de volgende regeling(en) van het Fonds voor Cultuurparticipatie website: MeeMaakPodia

Dit artikel is een portret uit de reeks verhalen die we delen binnen het programma: Cultuur maakt iedereen