woensdag 17 Oktober 2018
dit is het online magazine van het Fonds voor Cultuurparticipatie. wil je een aanvraag doen, kijk dan op onze website

Fonds in het wild: Marie-Louise, Giovanni en Jan Jaap bezoeken Breakin' Convention 2015

Breaking Convention

Begin mei 2015 waren FCP-medewerkers Marie-Louise, Giovanni en Jan Jaap in Londen voor een bezoek aan Breakin’ Convention, een jaarlijks terugkerend internationaal hiphop theater festival. Ook spraken ze in Londen met culturele instellingen en makers als B Supreme Festival, Chickenshed Theatre, Arts Council England, Stuart Mullins, Lloyd Marengo, Xisco, Rabbani, Sophie de Vries, Emma Ponsford (Breakin’ Convention) en Niek van Traa van The Ruggeds.

Hoofdredenen voor het bezoek waren kennisuitwisseling met de Britse hiphopsector en de aandacht vanuit het ministerie OCW voor jong talent in de urban / hiphop arts. Het Fonds is gevraagd invulling te geven aan de extra middelen die specifiek voor deze doelgroep zijn vrijgemaakt. Ook de relatie met bijvoorbeeld de meerjarige, de projecten- en de internationale subsidieregelingen kon gelegd worden.

Breakin’ Convention is in 2004 gestart en wordt jaarlijks uitgevoerd door het Sadler’s Wells Theater. Het evenement valt sinds het begin onder de artistieke supervisie van kunstenaar/maker Jonzi D. Hij is Associate Artist bij het theater. Het festival is een showcase evenement waar de state-of-the-art op het gebied van hip hop dans theater wordt getoond. De optredens zijn een mix van groepen uit het Verenigd Koninkrijk en landen als Frankrijk, Duitsland, Spanje, de VS, Australië, Denemarken en ook Nederland. Voorafgaande aan de showcases worden diverse workshops gegeven. De organisatie benadrukt dat het evenement geen battle of wedstrijdelement heeft.

Sinds 2008 zijn nieuwe activiteiten toegevoegd aan het driedaagse evenement, zoals een tournee door het Verenigd Koninkrijk en diverse ontwikkeltrajecten in de vorm van ‘Hubs’ die door het jaar heen worden georganiseerd om hiphop choreografen, artiesten en danstheaterinstellingen te ondersteunen in hun professionele en artistieke ontwikkeling op het gebied van hiphop danstheater. Inmiddels zijn ook andere landen geïnteresseerd in het concept. In 2015 staan Breakin’ Conventions gepland in North-Carolina (VS) en in The Apollo Theater in Harlem NYC.

In het programma van 2015 is ook Nederland vertegenwoordigd met optredens van Lloyds Company (Rotterdam) en The Ruggeds (Eindhoven). De laatste groep treedt zelfs twee keer op. Ook geven Lloyd Marengo, Niek van Traa en Xisco & Rabbani een workshop.

The Ruggeds

B. Supreme Festival

Ons werkbezoek startte vrijdagmiddag in Studio b in het levendige Brixton, Zuid-Londen, waar we worden ontvangen door Judi McCartney, die o.a. het B Supreme Festival initieert. Judi is tevens betrokken bij het internationale hiphopdans platform 7Steps, waar ook het Nederlandse Spin Off partner in is. In de studio is het eveneens levendig. Er zijn klusjesmannen aan het werk en tijdens het gesprek is er een aanloop van jonge dames die gaan repeteren. Judi legt ons uit wat ze met haar organisatie doet en waarom ze een breakdance festival voor alleen vrouwen is gestart.
Ze is al meer dan dertig jaar actief in de danssector. Oorspronkelijk ligt haar expertise in de moderne dans, maar toen ze twintig jaar geleden voor het eerst een breakdance battle meemaakte was ze op slag verliefd. Na haar jaren bij de Arts Council England, heeft ze een tijdje hiphop crews ondersteund en speelde ze een rol bij de opstart van Breakin’ Convention. Het viel haar op een gegeven moment op dat de hiphopdanswereld werd gedomineerd door mannen. En dat terwijl ze ook redelijk wat vrouwen zag met een liefde voor breakdance. In Engeland waren ze echter nog weinig zichtbaar op events. Tegelijkertijd bleek uit onderzoeken dat meisjes met een Afrikaanse of Caribische achtergrond achterbleven in hun deelname aan sportactiviteiten. In hiphop, en breakdance in het bijzonder, zag ze kansen. Dit had natuurlijk te maken met de combinatie van fysieke en creatieve elementen.
Uiteindelijk resulteerde deze nieuwe aandacht in het ontstaan van het B. Supreme Festival. Ze herinnerde zich nog goed dat Aruna Vermeulen van HipHopHuis Holland deelnam aan de eerste editie. Ook Alida Dors van Solid Ground en Backbone was daarbij aanwezig.

Judi geeft aan dat het evenement op een kleine niche inspeelt, maar desondanks diverse knelpunten beslecht. De organisatie werft ook inkomsten uit bijvoorbeeld de sportsector, vanwege de aansluiting bij de doelen van de Sports Council. Desondanks blijft het een uitdaging om financiering te vinden voor de activiteiten. Ze is vooral afhankelijk van projectsubsidie. De organisatie zoekt daarom ook naar structurele partnerschappen met organisaties als Southbank Centre, dat het B. Supreme festival faciliteert, en voert ze educatieve projecten uit op scholen. Hoewel de primaire focus ligt op de actieve deelname van vrouwen uit het gemiddeld lager opgeleide Brixton aan hiphop dansprojecten, heeft de organisatie ook een breder blikveld. Zo draagt ze bijvoorbeeld de verantwoordelijkheid voor het dansdeel van hiphop festival StreetFest dat jaarlijks begin mei plaatsvindt in Londen. Ook de 17-jarige Nederlandse singer-songwriter Lars Koehoorn stond bij de laatste editie geprogrammeerd.
Momenteel opereert Judi vanuit haar thuisbasis Studio b. waar ze diverse activiteiten organiseert. Naast de danslessen zijn er projecten die de empowerment stimuleren. Zo heeft Judi een programma ontwikkeld waarin ze vrouwen opleidt om lessen te geven op scholen. Ze kunnen bij haar een formele accreditatie krijgen als docent, wat hun kansen vergroot om als 'practizioner' werkzaam te zijn en daaruit een inkomen te genereren. In aanvulling hierop biedt de instelling ook professionaliseringstrajecten aan. Ze benadrukt wederom dat Brixton een stadsdeel is waar het opleidingsniveau lager ligt dan in andere delen van de stad. Ook zijn de jongeren minder maatschappelijk actief dan elders. Judi vindt het belangrijk om via scholen jonge mensen te empoweren en hen vervolgens te betrekken bij culturele en educatieve activiteiten.

''Hiphopprojecten zouden vaker meerjarig gefinancierd moeten worden. Het genre is laagdrempelig en toegankelijk en werkt daardoor goed als bindmiddel om de sociale cohesie en actieve deelname in de kunsten te bevorderen.'' - Judi McCartney, B. Supreme Festival

Arts Council England
Na onze afspraak in Brixton vertrokken we naar de Arts Council England,. Opvallend genoeg bevond de Sports Council UK zich in hetzelfde pand als de Arts Council. Toeval lijkt niet te bestaan. De ambiance is formeler dan in Brixton, maar we worden ontvangen door een kleurrijke receptioniste, waardoor er een aangename toon is gezet. We spraken met Paul Bonham en Shira Hess. Paul is Relationship Manager Diversity and Music. Shira richt zich op dans en diversiteit. Het was een informeel gesprek waarin veel inhoudelijke informatie werd uitgewisseld. Wederom staan hip hop en urban arts centraal. Evenals definitieverschillen over begrippen als talentontwikkeling, kunst, educatie en hiphop. Het komt dergelijke gesprekken ten goede als de gesprekspartners van elkaar weten wat een ieder onder elke definitie verstaat, zodat de vertrekpunten beter inzichtelijk zijn. Bij de Arts Council hanteren ze diverse definities. In hoofdlijnen merken ze dat er een onderscheid is te maken tussen de gecanoniseerde stijlen/academische structuur en stromingen die zich los van voorgeschreven methodes ontwikkelen, ‘contemporary popular arts’. Vooral binnen die laatste groep wordt veel geëxperimenteerd met andere stijlen en disciplines. De Council ziet de noodzaak om ook in dit deel van de sector te investeren, hoewel het voor de nieuwe stromingen nog vrij lastig is om tussen de grote vissen te komen.

Binnen de contemporary popular arts is er een diversiteit aan vormen en stromingen. De hip hop / urban arts sector valt hier volgens hen ook in. De Council ondersteunt tal van initiatieven die gelinkt zijn aan hiphop arts en arts of black origin in brede zin. De grenzen binnen de genres worden momenteel verlegd, wat zichtbaar is in de vele crossovers die worden gemaakt. Hip hop dansers dagen zichzelf uit met moderne danstechnieken en in de muziek is bijvoorbeeld AfroPunk een nieuwe ontwikkeling, Spoken word als theatervorm is daarnaast opkomend. Er is geen definitie voor dit deel van de sector. De verschillen met het gecanoniseerde deel van de kunstsector worden vooral via de esthetiek geduid. Om zoveel mogelijk in te kunnen spelen op de juiste behoeften van de diverse doelgroepen voert de council regelmatig onderzoeken uit. Ook onderwerpen als de professionalisering van de kunstenaars en wat succesvolle educatievormen zijn komen aan de orde. Op deze manier hoopt de organisatie meer vraaggestuurd te werken in plaats van te sturen op hoe contemporary kunstenaars zich vanuit de canongedachte zouden moeten ontwikkelen. Zoals eerder benoemd, moet er meer geanticipeerd worden op de esthetiek van de verschillende genres. Bovendien is HipHop als vorm inmiddels oud genoeg met heldere referentiepunten om diepergaande crossovers aan te gaan met andere kunstvormen.

''diversity makes different art and redefines it'' - Shira Hess, Arts Counsil

De term diversiteit komt ter sprake. Shira merkt een verschil in interpretatie op binnen dans en de overige disciplines. Daar waar diversiteit bij muziek of theater vaak een sociaal element met zich meedraagt om groepen uit multi-etnische groeperingen actief te betrekken bij kunstactiviteiten, wordt het binnen de dans meer in een internationale context geplaatst. Hierdoor ontwikkelt dans zich in artistiek opzicht momenteel sneller dan de andere disciplines.

Complex is de gedachte dat dit type nieuwe kunstenaars zich, juist vanwege hun meerwaarde aan de kunsten, niet zouden moeten conformeren aan gevestigde vormen, terwijl anderzijds om in aanmerking voor financiële ondersteuning te komen een organisatie wel aan formele voorwaarden moet voldoen. De gevestigde orde is bovendien beter ingespeeld op deze structuren. Een goed voorbeeld van een dergelijke ‘slimme’ coalitie is de opzet van bijvoorbeeld Sadler’s Wells dat als gerenommeerd danstheaterhuis een aantal associate artists uit verschillende dansstijlen faciliteert en hen daar laat programmeren. Ook Jonzi D, de artistic director van het internationale Breakin’ Convention, is één van de associates. Instellingen als Southbank Centre en Roundhouse Theatre worden eveneens als succesvolle voorbeelden genoemd.

WORX – Breakin’ Convention
Om 17.30 uur sluiten we het gesprek af en maken we ons gereed voor de openingsvoorstelling van het festival. Rond 19.30 uur kwamen we aan bij de Lilian Baylis theaterstudio, naast Sadler’s Wells, voor de voorstelling WORX. Een experiment van Jonzi D in aanloop naar het festival dat die zaterdag erna zou starten. In een intiem ingerichte theaterzaal werden we verwelkomd met een drankje. Het publiek was divers van samenstelling met (break)dansers, kunstenaars, organisatoren, Nederlandse geïnteresseerden en de directeur van Sadler’s Wells, Alistair Spalding. De driekoppige band, bestaande uit een DJ/mixer, een drummer en een instrumentalist die de trompet afwisselde met de bassgitaar speelde jazzy, soul, roots, dance-achtige muziek in een dinner-show setting. We kregen een bijzondere voorstelling voorgeschoteld, waarin dans, burlesque, theater, spoken word en zang elkaar afwisseleden terwijl de band het geheel muzikaal begeleidde. Was dit nog hiphop? Dat zou je je kunnen afvragen. Het was overduidelijk dat de crossover op verschillende niveaus werd gezocht. Is dit een nieuwe stap binnen hiphop? Of spreken we van contemporary popular arts in algemene zin met deze keer hiphop in de hoofdrol. De conventie is met dit experiment in ieder geval doorbroken!

Chickenshed Theatre
Zaterdagmiddag reisden we af naar Noord Londen op de grens van de boroughs Enfield en Barnet. Daar ontmoetten we Dave Carey die ons met de auto brengt naar Chickenshed Theatre, waar hij sinds de jaren '80 werkt. Het theater richt zich niet specifiek op het hiphopgenre, maar ten aanzien van actieve cultuurparticipatie in brede zin is de organisatie een prima gesprekspartner.
Chickenshed staat op een bijzondere locatie tussen een upper middle class wijk en een buurt met redelijk wat criminaliteit. Terwijl Dave, Creative Development Director, ons een rondleiding door het gebouw geeft licht hij de achtergrond en ontstaansgeschiedenis van het theater.
Chickenshed is een 'inclusive theatre' dat in de jaren '70 is opgericht door een theaterdocent en een muzikant met een gemeenschappelijke ambitie om bij een ieder creativiteit te ontlokken en te stimuleren.
Aanvankelijk startten ze in een leegstaand kippenhok en ontleenden daar de uiteindelijke naam van het theater aan. Centraal bij de totstandkoming van de voorstellingen staat de inbreng van de deelnemers, waardoor zij in het gehele creatieve proces een belangrijke rol hebben. De deelnemers worden uit beide delen van het stadsdeel geworven en de organisatie doet er veel aan om deze mix in stand te houden. Er worden geen audities gedaan, iedereen mag meedoen. Dit past bij de ambities van het theater om de activiteiten voor een ieder toegankelijk te houden. De waarde die wordt gehecht aan het 'social investment' blijkt mede uit de opzet van de spelersgroepen. Ze zijn met 10 tot 12 kinderen redelijk behapbaar, waarbij de oudste speler wordt aangewezen als groepsleider, met een rol zoals de aanvoerder die heeft in een sportteam. Dave geeft aan dat redelijk wat jongens rond hun 13e afhaken omdat ze liever gaan sporten. Tegen hun 16e groeit de interesse weer in creatieve activiteiten. Het is voor de organisatie daarom een uitdaging om meer jongens tussen 13 en 16 jaar aan te trekken en de wervingsactiviteiten daarop te richten.

Inmiddels is Chickenshed redelijk succesvol door als een van de weinige theaters in het Verenigd Koninkrijk een voltijd beroepsonderwijsprogramma uit te voeren. Daarnaast toont hij op landelijke schaal zijn voorstellingen en hebben inmiddels op ruim 200 scholen in het land educatielessen plaatsgevonden. De Chickenshed-methodiek wordt in de nabije toekomst uitgezet in enkele wijken in Zuid Londen.

Ondernemerschap
Chickenshed krijgt beperkte overheidsfinanciering en haalt zijn inkomsten ook uit kaartverkoop, het restaurant, particuliere fondsen en giften. Eind jaren '80 raakte Dame Judi Dench (Oscarwinnares) geïnteresseerd in de werkwijze van het theater en is sindsdien Trustee van Chickenshed. Ook bij mensen als Lady Diana wekte het theater interesse. Dit heeft het theater niet alleen veel inspiratie gebracht, ook in financiële zin levert de betrokkenheid van publieke figuren wat op. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de ervaring van een benefietavond waar ook Lady Di bij aanwezig zou zijn. Men was bereid om tot £2000,- te betalen voor een kaartje om in dezelfde ruimte als haar te kunnen zijn.
In het theater bevindt zich een restaurant dat door een lokale ondernemer wordt uitgebaat. Een dergelijke samenwerking bevordert de dagelijkse aanloop van mensen uit de directe omgeving. Het is bovendien aan te bevelen omdat de organisatie uit de samenwerking én extra inkomsten haalt én zich vrij kan houden voor de creatieve processen. In de nabije toekomst wil de organisatie het aanbod uitbreiden door bijvoorbeeld ook jazz avonden te organiseren zodat een ouder publiek wordt aangetrokken. Op langere termijn heeft Chickenshed de ambitie om de samenwerking met buitenlandse gelijkgezinden verder uit te bouwen.

''Als je projecten organiseert die voor een brede groep toegankelijk moeten zijn, is het belangrijk om in een vroegtijdig stadium goed uit te zoeken wat de juiste kanalen zijn om elk van deze groepen er bewust van te maken dat het aanbod ook voor hen is, dat hun inbreng waardevol is en dat je hen vervolgens motiveert tot deelname.'' - Dave Carey, Chickenshed

Breakin' Convention
Rond 16.00 uur kwamen we aan bij Sadler's Wells. Het was een mooie binnenkomer om te zien dat de mensen in de rij zo divers van aard waren dat je niet kon spreken van een doorsnee hiphop-publiek. Je zou kunnen stellen dat het evenement ook op dit vlak voorbeeldstellend genoemd kan worden. Binnen was er op elk van de vier verdiepingen iets te doen, o.a. een cypher, een graffitimuur en een dansworkshop voor kinderen. Erg inspirerend om dat alvast mee te krijgen in aanloop naar de voorstelling in de theaterzaal. Na een 'quick view' in Sadler's Wells ontmoetten we in de kantine van de Lilian Baylis studio een aantal hiphopmakers.

HipHop makers
We voerden een prettig gesprek met Stuart Mullins en Sophie de Vries. Stuart is als theatermaker en voormalig artistiek directeur van diverse theatergroepen, zoals Theatre IS, tevens verbonden als lecturer aan de University of Hertfordshire. Sophie de Vries is in Nederland afgestudeerd als theaterdocent en komt uit Amsterdam Zuidoost, waar ze diverse dansprojecten heeft uitgevoerd met amateurdansers. Daarnaast heeft ze gewerkt voor instellingen als DOX, MC Theater en De Krakeling. Een paar jaar geleden heeft Sophie zich in Londen gevestigd en is ze in het begin vooral bezig geweest met het opbouwen van een lokaal netwerk. Inmiddels heeft ze gewerkt voor Breakin’ Convention en voert ze momenteel samen met verschillende lokale partners diverse kunstprojecten uit in de London Area. Ook in Nederland is ze nog actief. Ze licht toe dat in beide landen veel gebeurt, maar dat ook vaak wielen opnieuw worden uitgevonden. In de uitwisseling tussen succesvolle Engelse en Nederlandse werkwijzen liggen wat haar betreft nog onbenutte kansen.

Stuart vertelt dat het kwalitatieve hiphopdansaanbod nog steeds vrij beperkt zichtbaar is in de stad. Breakin' Convention is weliswaar een waardevolle speler, maar gedurende de rest van het jaar gebeurt er relatief weinig op deze schaal. Daarnaast erkent hij net als Sophie de onbenutte kansen binnen de internationale uitwisseling van methodieken. Om die reden hebben Stuart en Sophie hun krachten gebundeld en een uitwisselingsproject opgezet, samen met o.a. Hildegard Draaijer van DOX en een aantal Engelse hiphopkunstenaars.

Ook Lloyd Marengo, Xisco en Rabbani zijn onze tafelgasten. Zij gaan vooral in op de ontwikkeling die ze hebben doorgemaakt als danser, maker, organisator en begeleider. Ze vinden het positief dat er groeiende aandacht is voor de professionaliseringsslag die de hiphopsector momenteel maakt, ook in artistieke zin. De initiatieven groeien en de hiphopmakers diepen hun kunstenaarschap steeds verder uit. Deze ontwikkeling vindt in Nederland echter vooral binnen het eigen segment plaats, terwijl in het buitenland grote waardering is voor de artistieke kwaliteit van Nederlandse groepen.

''Geef makers meer ruimte om te experimenteren, stel hen in staat hun 'eigen ding' te ontwikkelen en faciliteer hen bij het tonen van de voorstellingen op gerenommeerde podia en theaters.'' - Lloyd Marengo

Er staan dit jaar twee Nederlandse groepen op dit internationale podium. The Ruggeds treden twee avonden op en zijn nu al geboekt voor de twee Amerikaanse edities van Breakin’ Convention. Lloyd mag voor het opeenvolgende jaar een stuk tonen op dit internationale podium, wat vrij bijzonder is voor een buitenlandse maker. Daarnaast worden ze bij drie sessies ingezet als workshopleider. Het vertrouwen buiten Nederland is groot. Een evenement als Breakin’ Convention vindt echter maar één keer per jaar plaats. Volgens Lloyd zouden dergelijke platforms als Breakin’ Convention waarbij een gerenommeerd theater zijn deuren openstelt voor hiphopmakers, en hen ook in artistieke zin faciliteert en uitdaagt, meer mogen plaatsvinden. Dit biedt voor beide partijen voordelen. Enerzijds wordt het genre als kunstvorm serieus genomen. Anderzijds kan het voor de grotere instellingen een natuurlijke en structurele uitbreiding van de publieksgroepen kunnen betekenen, wat positief kan zijn voor de maatschappelijke en economische groei van de organisaties. Kortom, er is behoefte aan meer mogelijkheden om op een duurzame basis te kunnen experimenteren, te maken en te tonen. Stuart voegt er aan toe dat de organisatie van grootschalige evenementen niet teveel zou moeten afhangen van één persoon. In de ideale situatie zou een groep van gezaghebbenden binnen de sector gezamenlijk een dergelijk evenement moeten dragen en mede ontwikkelen. Als je het teveel laat afhangen van één persoon, maak je de activiteit op lange termijn kwetsbaar.

Er is voldoende gespreksstof om nog een uur door te gaan, maar Breakin' Convention is aan de gang en de voorstelling zal spoedig aanvangen. We sluiten daarom het openhartige gesprek af en bewegen ons naar de theaterzaal van Sadler's Wells.

Breakin’ Convention - de voorstelling
We stortten ons vervolgens in de dynamiek van het hiphop festival. Sadler's Wells was inmiddels overspoeld met mensen die zelf iets deden en/of hen aanschouwden. In een uitverkochte theaterzaal opende Jonzi D rond 18.00 uur de show en benadrukte dat de uitgangspunten van hiphop (Peace, Love, Unity and having Fun) ook deze avond de hoofdrol zouden hebben. Het werd een inspirerende avond met optredens van hiphopdansers uit o.a. Spanje, Duitsland, Australië, Frankrijk, Afrika, het Caribisch gebied, het Verenigd Koninkrijk en natuurlijk Nederland. De diversiteit binnen het ouder wordende genre viel op. In de enkele recensies werd het volgende over de Nederlandse acts geschreven:

"True to Jonzi D’s push to take the festival global, The Netherlands’ Lloyd’s Company held the audience on the edge of their seats with smooth displays of gravity-defying balance and outstanding breaking technique." 

Lloyd's Company

Dit artikel heeft betrekking op de volgende regeling(en) van het Fonds voor Cultuurparticipatie website: Talentontwikkeling en Manifestaties

Dit artikel is een portret uit de reeks verhalen die we delen binnen het programma: Cultuur maakt iedereen