zaterdag 25 Mei 2019
dit is het online magazine van het Fonds voor Cultuurparticipatie. wil je een aanvraag doen, kijk dan op onze website

Age Friendly Haarlem: vliegwiel voor nieuw beleid

Haarlems Goud

Maar liefst vier projecten heeft Haarlem geinitiierd in het kader van Age Friendly Cultural Cities. Bovendien lijkt het met de verduurzaming van het programma wel goed te zitten. De gemeente heeft een combinatiefunctionaris Cultuur en Ouderen aangesteld. Zij gaat een netwerk opbouwen waarin culturele ondernemers en welzijnsorganisaties elkaar blijvend kunnen vinden.

Zeventien procent van de Haarlemse bevolking is 65-plus. Dat percentage ligt niet ver van het landelijke gemiddelde. ‘Maar in sommige wijken zoals Schalkwijk zijn ouderen sterker vertegenwoordigd,’ weet beleidsmedewerker Cultuur Anna Lamberts. ‘Op welzijnsvlak was er vanuit de gemeente al veel aandacht voor thema’s als bestrijding van eenzaamheid en toegankelijkheid. Vanuit Cultuur was de doelgroep nog niet specifiek benoemd in het huidige cultuurbeleid. We zagen in Amsterdam, Emmen en Leeuwarden mooie voorbeelden van wat Age Friendly Cultural Cities voor ouderen kon betekenen. Dat was een reden voor Haarlem om het programma te omarmen.’
De gemeente schakelde stichting Hart in, het Haarlemse centrum voor cultuureducatie en -participatie. Het toeval wilde dat Hart dezelfde ambitie had als de gemeente. ‘Hart streeft naar kunst en cultuur voor alle Haarlemmers,’ aldus projectleider Mariël van Dijk. ‘Wij constateerden dat we relatief weinig gericht waren op de ouderendoelgroep terwijl de combinatie cultuur en welzijn steeds meer aandacht vraagt. Daar wilden wij zelf ook meer werk van maken, dus het initiatief van de gemeente paste ons als een jas.’

'We zagen in Amsterdam, Emmen en Leeuwarden mooie voorbeelden van wat Age Friendly Cultural Cities voor ouderen kon betekenen. Dat was een reden voor Haarlem om het programma te omarmen.’

Schoonheid en zingeving
Hart ging in gesprek met andere culturele ondernemers in de stad. Onder de noemer Haarlems Goud werden vier op zichzelf staande projecten voor ouderen in het leven geroepen. BuurtBLIK is een video- en storytelling-project, DubbelBelicht een intergenerationeel project met fotografie en poëzie, Gardensongs een zangproject in samenwerking met singer-songwriter Kathy Ziegler en het Care & Culture koor was een intergenerationeel project waarin zorgorganisatie Kennemerhart en basisschool in eendrachtige samenwerking een koor vormden. ‘De culturele partners hebben ieder vanuit hun eigen perspectief de projecten georganiseerd,’ vertelt Van Dijk. ‘De doelen waren dezelfde. Zoals ouderen schoonheid en zingeving laten ervaren, eenzaamheid bestrijden, gevoel van eigenwaarde vergroten en ouderen nieuwe ervaringen op laten doen en nieuwe technieken laten leren.’
Zo leerden ouderen tijdens Gardensongs op basis van hun eigen levensverhalen liedjes schrijven. Zo’n project brengt positieve neveneffecten met zich mee, weet Van Dijk. ‘Mensen gaan bijvoorbeeld gezonder eten. En er ontstaan nieuwe vriendschappen. Aan DubbelBelicht deden een dame en een Syrier mee. Inmiddels drinken ze wekelijks samen koffie en leert de dame de Syrier Nederlands. Dat zijn de parels waarop we trots op zijn.’

'De projecten hebben echt iets teweeg gebracht bij mensen die niet altijd meer vrolijk door het leven gingen.’

Bevlogen mensen
De samenwerking tussen de culturele ondernemers en de welzijnsorganisaties verliep goed, op een enkele uitzondering na.. Van Dijk: ‘Als een initiatief van onderaf komt, moet de directie uiteindelijk er wel achter gaan staan met tijd en budget. Als dat niet volmondig gebeurt, heeft de initiatiefnemer een moeilijke, eenzame rol.’ Het succes van de projecten staat en valt met de inzet van bevlogen mensen, meent Van Dijk. ‘De overtuiging en motivatie van de culturele ondernemers dat het belangrijk is wat ze doen, die maken het verschil!’

De gemeente is een stimulerende factor, zeker ook als het om de verduurzaming van de initiatieven gaat. Lamberts: ‘De groep ouderen is groeiende en slechts een klein deel bezoekt culturele instellingen. We zien het AFCC-programma als vliegwiel, niet alleen voor nieuwe projecten, maar ook voor nieuw beleid. Jaren geleden, met name tijdens de bezuinigingen, ging het vooral over de economische waarde van cultuur. Nu is er veel meer aandacht voor de maatschappelijke waarde ervan. Dat gaat zijn weerslag krijgen in de nieuwe Cultuurnota die vanaf 2021 ingaat. Daarin zal de ouderendoelgroep expliciet benoemd worden.

We hebben een prachtig cultureel aanbod in Haarlem, hoe zet je dat in voor ouderen? Dat gaan we in afspraken vastleggen.’ Daarbij heeft de gemeente een combinatiefunctionaris Cultuur en Ouderen aangesteld. Niet toevallig is dat Mariël van Dijk van stichting Hart. Zij zorgt voor het vervolg van de impuls die Haarlems Goud heeft gegeven aan sociaal-culturele projecten en de cultuurparticipatie van ouderen. Bovendien is het Cultuurstimuleringsfonds van de gemeente sinds 2018 ook opengesteld voor sociaal-culturele projecten.

Slotmanifestatie
Op hun slotmanifestatie 10 mei laat Haarlem in de Toneelschuur zien wat het AFCC-programma voor de gemeente heeft bewerkstelligd. De manifestatie is tegelijkertijd ook een netwerkevenement. Van Dijk: ‘We willen vraag en aanbod bij elkaar brengen en het contact tussen culuur en welzijn stimuleren.’ De vier projecten van Haarlems Goud worden middels presentaties, filmpjes en zang gepresenteerd aan cultuur- en welzijnspartners in de regio. ‘We nodigen ook leden van het college en de gemeenteraad uit,’ vertelt Lamberts. ‘We willen hun via de vaak ontroerende verhalen van de deelnemers laten zien wat kunst en cultuur allemaal teweeg kan brengen.’

TIP: ‘Het is belangrijk eerst een beginnetje te maken. Met een cultuur- en een welzijnspartner een project te starten en dat goed in de publiciteit brengen. Dan zie je dat het vanzelf gaat lopen.’

Dit artikel heeft betrekking op de volgende regeling(en) van het Fonds voor Cultuurparticipatie website: Age Friendly Cultural Cities

Dit artikel is een portret uit de reeks verhalen die we delen binnen het programma: Cultuur maakt iedereen