maandag 18 November 2019
dit is het online magazine van het Fonds voor Cultuurparticipatie. wil je een aanvraag doen, kijk dan op onze website

Age Friendly Amersfoort: 'paniekaanvallen, behalve op de dag van de dansworkshop'

ouderen dansen

Beter van Kunst! is de paraplu waaronder Amersfoort deelneemt aan het Age Friendly City-programma. De titel zegt het eigenlijk al: doel van het project is het ontwikkelen van kunstprogramma’s die een curatief of preventief effect hebben op de gezondheid van deelnemers. ‘Ouderen leven op als je ze aanspreekt op iets wat ze wèl kunnen in plaats van de nadruk leggen op alles wat ze niet kunnen.’

Op Almere na is Amersfoort de stad met de jongste bevolking van Nederland. Waarom dan meedoen aan Age Friendly Cultural Cities? is dan de eerste gedachte. ‘Ook in Amersfoort groeit de groep ouderen gestaag,’ aldus Anne Arendsen, beleidsadviseur cultuur van de gemeente. ‘De jongeren staan goed op het netvlies, maar dat mag wel wat meer gebeuren met de ouderen. Vooral als je ziet wat actieve cultuurparticipatie voor ouderen kan betekenen. Niet alleen op sociaal vlak, maar ook in het verleggen van eigen grenzen en het afstoffen van je talenten.'

'Juist als je zoals ouderen meer tijd en rust hebt, kan je prachtige dingen maken.’

Duidelijke doelgroepen
Om Beter van Kunst! handen en voeten te geven, benaderde de gemeente namens de afdelingen Samen Leven en Cultuur de instelling Scholen in de Kunst. Een uitdaging bij dit soort ouderenprogramma’s is het vinden van de doelgroep. Scholen in de Kunst onderving dat door de samenwerking te zoeken met zorginstellingen waarmee in het recente verleden al diverse culturele projecten waren gedaan. Ook werden de subdoelgroepen duidelijk gedefinieerd: ouderen met dementie, ouderen met Parkinson en ouderen in de GGZ. Scholen in de Kunst begon met een onderzoeks- en testfase.

‘De bedoeling was vijf kunstprogramma’s te ontwikkelen die op allerlei locaties uitvoerbaar zijn die op allerlei locaties toepasbaar is,’ vertelt projectleider Margreet Bouwman. ‘We hebben gekeken hoe we bijvoorbeeld met muziek en dans zoveel mogelijk konden teweegbrengen bij de mensen. We wilden niet even gezellig een projectje doen en dan weer weg zijn. Daarom hebben de kunstdocenten in alle gevallen ook mensen van de zorginstelling mee laten werken, Om de kunstprogramma’s beter af te stemmen op de deelnemers en het leven in een woonzorgcentrum. Maar ook zodat medewerkers van de zorginstelling onderdelen van het project voort kunnen zetten.

Hechte teams
Uiteindelijk omvat Beter van Kunst! vijf deelprojecten: een project Muziek & beweging voor mensen met dementie, workshops dans voor mensen met Parkinson, workshops dans voor ouderen in de GGZ, Een theatervoorstelling maken op basis van verhalen gemaakt door mensen met dementie en een kast inrichten door mensen met dementie en hun mantelzorgers. ‘Zo mooi om te zien dat het echt lukte om hechte teams te maken van de kunstenaars en de mensen van de zorginstelling. Dat was een belangrijke succesfactor,’ weet Bouwman. ‘Daardoor zagen we bij alle vijf projecten dat kunst bijdraagt aan het welzijn van de deelnemers.

Neem de dansworkshop in zorginstelling Lyvore. Daaraan doet een heel angstige vrouw mee. Laatst vertelde een medewerker van Lyvore me dat de vrouw op alle dagen paniekaanvallen heeft. Behalve op dinsdag, de dag van de workshop. Of de vrouw met dementie in De Koperhorst. Door haar ziekte kan ze geen minuut stil zitten, maar tijdens de muziekworkshop doet ze drie kwartier aandachtig mee. De workshop eindigt heel stil en ook daarin kan ze goed meegaan.’

‘Zo mooi om te zien dat het echt lukte om hechte teams te maken van de kunstenaars en de mensen van de zorginstelling. Dat was een belangrijke succesfactor.’

Wetenschappelijke basis
Bouwman kan nog veel meer voorbeelden geven van de heilzame werking van actieve kunstparticipatie. Ook alle betrokken zorg- en welzijnsprofessionals zijn van daarvan overtuigd. Toch is het nog steeds moeilijk om vanuit de welzijnskant geld te reserveren voor cultuurparticipatie voor ouderen. Dat geldt voor de instellingen, maar ook voor de gemeente Amersfoort, ziet beleidsadviseur Arendsen. ‘Ik begrijp het ook wel. Zorg & Welzijn staat voor grote opgaven en legt andere prioriteiten. Maar ik heb er alle vertrouwen in dat cultuur en welzijn elkaar gaan versterken. De nieuwe Uitgangspuntenbrief van het ministerie van OC&W zet echt meer in op cultuurparticipatie, zowel in de samenleving via samenwerking tussen Cultuur en Zorg&Welzijn als in het onderwijs via samenwerking tussen Cultuur en Onderwijs. In die zin zit het tij mee.’

Om het oorzakelijk verband een wetenschappelijke basis te geven, doet Petra de Boer van Hogeschool Inholland (lectoraat gezondheid en welzijn van kwetsbare ouderen) onderzoek naar de waarde van de projecten voor de verschillende betrokkenen. De uitkomsten daarvan worden gebundeld in een publicatie en gepresenteerd op een kennismiddag in oktober. Daar wordt de opgedane kennis en ervaringen uit Beter van Kunst! gedeeld met professionals uit de zorg en de kunst in regio Amersfoort. De kennismiddag is daarmee een soort uitgestelde lokale manifestatie. Die komt te laat voor de jury van het AFCC-programma. In plaats daarvan bezoekt die op 2 juli alle kunstprogramma’s om te voelen en ervaren wat er in Amersoort gebeurt en wat dat voor de deelnemers betekent.

TIP: ‘Haal al heel vroeg in het proces iedereen erbij die je erbij wilt halen. Dan geef je mensen de tijd om te begrijpen dat zorg en cultuur elkaar echt wat te bieden hebben.’

Dit artikel heeft betrekking op de volgende regeling(en) van het Fonds voor Cultuurparticipatie website: Age Friendly Cultural Cities

Dit artikel is een portret uit de reeks verhalen die we delen binnen het programma: Cultuur maakt iedereen