dinsdag 18 December 2018
dit is het online magazine van het Fonds voor Cultuurparticipatie. wil je een aanvraag doen, kijk dan op onze website

10 jaar FCP – Hoe gaat het nu met? Klasse theater

Hans Gerritsen - de stilte

We zijn jarig! Dit jaar viert het Fonds voor Cultuurparticipatie zijn 10-jarig bestaan! Een mooie gelegenheid om instellingen die we in die 10 jaar hebben ondersteund op te zoeken en samen terug te blikken, maar ook vooruit te kijken. Hoe gaat het nu met ze? Wat heeft de subsidie van het Fonds hen gebracht? Hoe zien zij de toekomst? Deze maand praten we met vijf jeugdpodiumgezelschappen over het mooie project Klasse Theater. In co-creatie met basisscholen ontwikkelden zij nieuwe vormen van cultuureducatie die nog steeds in de klas worden gebruikt.

Van zingend de rekentafels uit het hoofd leren tot spelenderwijs filosoferen. De theatergezelschappen Het Laagland, Kwatta, de Stilte, Het Houten Huis en operagezelschap Holland Opera werkten vanaf 2015 twee jaar lang aan vijf educatieprojecten, gericht op de wensen van scholen. “We bundelden onze krachten al eerder in het project Klasse Uitjes. Toen speelden we voorstellingen in elkaars theater en bereikten daarmee duizenden kinderen in verschillende regio’s”, vertelt Jan Baanstra, zakelijk leider van dansgezelschap de Stilte. “We deelden onze keukengeheimen en praatten over educatie en onze passie om bij te dragen aan de ontwikkeling van kinderen. Helaas sloot onze praktijk niet altijd aan bij die van scholen. En we integreerden nieuwe ontwikkelingen, zoals de 21e eeuwse vaardigheden, nog niet voldoende in onze projecten. Daar wilden we aan werken.”

Van elkaar leren
Wat zijn de vraagstukken en ontwikkelingen die nu in het onderwijs spelen? Hoe kunnen we het beste samenwerken met scholen? Kunnen we iets maken dat aansluit bij de dagelijkse lespraktijk? Deze vragen waren het uitgangspunt voor de nieuwe samenwerking in het project Klasse Theater, ondersteund door het Fonds voor Cultuurparticipatie in de regeling flankerende projecten van Cultuureducatie met Kwaliteit. Tijdens het traject werden de gezelschappen begeleid door CultuurOntwerp, gespecialiseerd in het begeleiden van culturele organisaties bij het ontwikkelen van nieuwe producten, activiteiten en diensten. “Per gezelschap probeerden we onze ideeën om te zetten in concrete producten. We gebruikten eerst elkaar als testpersoon en later ook leerkrachten en leerlingen. Met de resultaten daarvan konden we het steeds verbeteren”, legt Jan uit. “Het leuke is dat we als gezelschappen heel verschillend zijn en anders werken, maar daardoor juist van elkaar leren. Het is verfrissend om elkaar een spiegel voor te houden.”

Producten in ontwikkeling
Het team van de Stilte ontwierp een toolkit om ouders te informeren over dansactiviteiten op school. In de kit zitten posters en filmpjes van vakdocenten en een Schoolkrantgenerator. Hiermee kunnen leerkrachten met één druk op de knop hun achterban, zoals ouders, informeren. “We willen goed zichtbaar maken wat we doen en hopen dat ouders zo meer betrokken raken. Met de feedback van leerkrachten zijn we de kit op dit moment weer aan het verbeteren. We nemen ook goede ideeën van anderen over, zoals de docentenavond van Kwatta. Beter goed gejat…”

Meer openheid
Tijdens deze docentenavond leren leerkrachten en makers elkaar beter begrijpen, vertelt educatiemedewerker Thekla Wildekamp van jeugdtheatergezelschap Kwatta. “Vroeger lieten we alleen zien wat we het komende seizoen gingen doen. Nu heeft de avond meer inhoud. We geven een gratis voorstelling, aangevuld met een workshop. Hoe creëer en reflecteer je met leerlingen? Hoe praat je na over een voorstelling? Leerkrachten vertellen vanuit hun praktijkervaring en wij vanuit onze makersvisie. We doen ook opdrachten samen, zodat ze zelf kunnen ervaren hoe leerlingen het beleven. Ik ben heel blij dat we dit door Klasse Theater hebben ontwikkeld, want er is veel meer communicatie en openheid ontstaan.”

Het project gaf haar en collega’s de ruimte om eens kritisch naar hun educatiebeleid te kijken. “Het was fijn om wat langer na te denken over waarom we bepaalde dingen doen, want in de waan van de dag ga je maar door. Vragen en opmerkingen van de andere gezelschappen hielpen hierbij. Karlijn Benthem van Het Houten Huis wees me bijvoorbeeld op het belang van nieuwsgierig blijven naar de beleving van anderen. In dit geval leerkrachten en leerlingen. Die nieuwsgierigheid gebruik ik nu als uitgangspunt voor de evaluaties. Ik vraag meer naar de kern.”

Blijvende samenwerkingen
Ook Het Houten Huis is van plan om naast hun eigen project 'Het Houten Huis in de klas' een docentenavond te organiseren om leerkrachten te informeren over voorstellingen. Verder werkt het gezelschap volgend jaar in een groot project samen met Holland Opera. “Heel tof dat er blijvende samenwerkingen zijn ontstaan”, vindt David van Griethuysen, algemeen leider van Het Houten Huis. “We praten met de andere gezelschappen ook weer over nieuwe plannen.”

Doorlopende leerlijn
Met ondersteuning via Cultuureducatie met Kwaliteit is ‘Het Houten Huis in de klas’ inmiddels doorontwikkeld tot een succesvol project. “De tweeënveertig scholen die er tot nu toe mee hebben gewerkt zijn heel enthousiast”, vertelt David. “Het instrument is bedoeld voor de middenbouw en zal uiteindelijk bestaan uit een versie voor elk seizoen. Per versie krijgt de leerkracht een pakket kaarten met spelopdrachten, oefeningen en filosofische vragen en een ‘Houten Huis in de Klas’. Deze heeft de vorm van een houten boom, ontworpen door Michiel Groothof. Doordat er elke dag een kaart wordt behandeld, raken de kinderen en de leerkracht spelenderwijs gewend aan expressie, filosofie en creatief denken.”

Samen met Barend van Heusden, onderzoeker en auteur van Cultuur in de Spiegel, wil het gezelschap onderzoeken of het mogelijk is om met deze tool een doorlopende leerlijn cultuureducatie te ontwikkelen. “We willen bewijzen dat het een methode is die de creativiteit van leerlingen stimuleert. Daar hebben we allemaal veel vertrouwen in. Het is tot nu toe alleen niet makkelijk om goed in de markt te zetten, omdat er vaak geen budget voor is. Daarom maken we sponsorpakketten waarmee scholen bedrijven in de buurt kunnen benaderen.”

Theater als groeimiddel
Ook jeugdtheatergezelschap Het Laagland merkt dat scholen terughoudend zijn door het kostenplaatje. Leerkrachten zijn enthousiast over hun workshopreeks ‘Expeditie binnenwereld’, maar de investering is groot. “Daar waren we al bang voor”, zegt Simone Mager, algemeen directeur van Het Laagland. “Het gaat om drie workshops verspreid over zes weken, gegeven door twee theaterdocenten. Leerkrachten moeten zelf voorbereidende opdrachten doen. Tijdens Klasse Theater werd ons op het hart gedrukt om ons daar geen zorgen over te maken, omdat het verdiepende karakter van ons project scholen juist aanspreekt. Dat is ook zo, maar in de praktijk schrikken ze toch van de prijs.”

De theatergroep probeert daarom een korter traject te bedenken, dat net als de uitgebreide versie draait om theater als groeimiddel, los van voorstellingsbezoeken. “In Expeditie binnenwereld worden kinderen zich bewust van hun talent en karakter, en ze leren zich beter inleven in de ander. Het is een fijne manier om dingen bespreekbaar te maken en het is handig dat het niet is gekoppeld aan een voorstelling. We horen terug dat het kinderen echt stimuleert in hun ontwikkeling.”

Expeditie binnenwereld

Tafels zingen in heel Nederland
Het project van Klasse Theater dat tot nu toe de meeste scholen bereikt, is Tafelmuziek van Holland Opera. Een vakoverstijgende methode waarbij leerlingen de rekentafels leren door ze te zingen. Hierdoor worden verschillende delen van de hersenen tegelijkertijd gestimuleerd. “We kregen meteen de vraag of we het op vijftig scholen in Drenthe wilden uitzetten, maar dat was nog iets te vroeg. Met vakleerkrachten werken blijkt erg tijdrovend. Daarom maken we nu korte animatiefilmpjes ter ondersteuning. Na ons lesbezoek kunnen leerkrachten het makkelijk zelf herhalen”, vertelt artistiek directeur Niek Idelenburg.

“Het plan is om alle Amersfoortse scholen op deze manier de tafels te laten zingen. En mijn wens is natuurlijk dat het in heel Nederland wordt opgepakt. Er zijn al liedjes op rekentafels, maar kinderen onthouden onze liedjes zo goed door de afwijkingen erin. Elke tafel heeft een eigen maatsoort en eigen muziekstijl. Als je goed luistert, hoor je vijf eeuwen muziek, van barok via disco naar house. Ons hoofddoel is de tafels leren, maar ons nevendoel is kinderen aan het zingen krijgen en muziekgeschiedenis meegeven.”

Tafelmuziek

Zelf initiatief nemen
Als je goed wil samenwerken met scholen, moet je elkaars taal leren spreken, is zijn ervaring. “Wij kunnen wel zeggen: dit is het allermooiste project, maar we moeten het met z’n allen dragen. Daar was veel aandacht voor binnen Klasse Theater. De samenwerking met de andere gezelschappen vond ik ook heel waardevol. Keukengeheimen delen, bijvoorbeeld op financieel gebied, was tien jaar geleden nog ondenkbaar. Zonde, want ik denk dat we elkaar alleen maar kunnen versterken. We stellen ons vaak erg afhankelijk op van theaters en programmeurs, terwijl we veel meer zelf initiatief kunnen nemen. Bijvoorbeeld voorstellingen in elkaars theater spelen. Het zou mooi zijn als we er een structurele samenwerking van kunnen maken.”

Vorige maand spraken we voor deze serie Stichting Special Arts over Het Andere Gedicht, een driejaarlijks poëzieproject voor mensen met een verstandelijke handicap. Volgende maand spreken we de initiatiefnemers van de Nationale Archeologiedagen, die het verleden tot leven brengen met honderden activiteiten door het hele land.

Dit artikel heeft betrekking op de volgende regeling(en) van het Fonds voor Cultuurparticipatie website: Cultuureducatie met Kwaliteit 2013-2016

Dit artikel is een portret uit de reeks verhalen die we delen binnen het programma: Cultuur maakt iedereen