donderdag 18 April 2019
dit is het online magazine van het Fonds voor Cultuurparticipatie. wil je een aanvraag doen, kijk dan op onze website

‘Erfgoed hoeft helemaal niet oud en stoffig te zijn’

Erfgoed Brabant

Met de regeling Mediakunst- en Erfgoededucatie wil het Fonds voor Cultuurparticipatie een boost geven aan mooie projecten op deze gebieden, die nu nog een bescheiden plek innemen binnen het cultuuronderwijs. Het Fonds sprak vier culturele instellingen die in samenwerking met scholen nu al enthousiast aan mediakunst- en erfgoedprojecten werken. Deze week: het inspirerende verhaal van Imagine IC en Erfgoed Brabant.

Marlous Willemsen, directeur van Imagine IC in de Amsterdamse Bijlmer, spreekt liever over erfgoedwijsheid dan over erfgoededucatie. “Deze term is bedacht door Lector Cultureel erfgoed Hester Dibbits. In samenspraak met haar hebben we onze formule voor erfgoed in de klas ontwikkeld”, vertelt Marlous. “Wij geven leerlingen mee dat erfgoed iets is dat we samen steeds blijven maken en uitkiezen, omdat we het uit een verleden willen meenemen naar de toekomst. Niet alleen experts bepalen wat het is. En het hoeft helemaal niet oud en stoffig te zijn. Het kan heel goed aansluiten bij onderwerpen waar kinderen en jongeren nu mee bezig zijn.”

Imagine IC richt zich met lesprogramma’s over erfgoed vooral op vmbo- en mbo-klassen, maar hun aanpak inspireert ook scholen in het PO. Elk jaar kiest de instelling in overleg met leerlingen en docenten een ander thema. Marlous: “Het moet een thema zijn waar iedereen iets mee kan, zoals ‘Let’s Party’. Dat draaide om het gezamenlijk documenteren van partycultuur in Amsterdam. Wat moet volgens jou in een collectie over eigentijds feesten worden opgenomen en waarom? Welke aspecten van partycultuur vind jij belangrijk? Over dat soort vragen lieten we leerlingen nadenken.”

Leerlingen worden curatoren die zelf een collectie maken en een tentoonstelling samenstellen. Hiervoor gebruiken ze hun mobiele telefoon als ‘broekzakarchief’.

Mobiele telefoon als broekzakarchief

De aanpak van Imagine IC is bewust heel concreet en praktisch. Leerlingen worden curatoren die zelf een collectie maken en een tentoonstelling samenstellen. Hiervoor gebruiken ze hun mobiele telefoon als ‘broekzakarchief’. “Dat is direct inzichtelijk, want op hun telefoon bewaren ze met foto’s, film en tekst alles wat ze belangrijk vinden”, legt Marlous uit. “Bij ‘Let’s Party’ was het interessant om te inventariseren of er feesten waren waar ze allemaal documentatie van hadden. Of elementen van feesten, zoals de reis ernaartoe en de afterparty. Als je aspecten ontdekt waar meerdere mensen waarde aan hechten, heb je een aanknopingspunt om deze als erfgoed te bespreken en documenteren in een archiefcollectie.”

Marlous en haar collega’s merken dat leerlingen enthousiast worden van hun taak als curator. “Erfgoed wordt ineens tastbaar, in plaats van een abstract begrip. ‘Imagine IC is een werkwoord: afstoffen en shinen’, omschreef een jongere onze aanpak. En een MBO-docent zei: ‘Jullie workshops bewijzen dat je erfgoed dichter bij de belevingswereld van jongeren kunt brengen.’ Dat is een mooi compliment. We doen erg ons best om scholen te laten zien hoe leuk en toegankelijk het kan zijn. Docenten vinden het vaak heel interessant, maar weten niet goed hoe ze het moeten aanpakken. Zij koppelen het meestal aan geschiedenis of burgerschapsvorming, maar het past bij veel meer vakken en vakopleidingen.”

Om de lesprogramma’s nog sterker te maken, werkt Imagine IC samen met andere instellingen. Vestigingen van de Openbare Bibliotheek Amsterdam stellen ruimte beschikbaar voor de tentoonstellingen en het Amsterdam Museum en het Tropenmuseum denken mee over de inhoud. “Ons volgende project ‘Chemical Beauty’ sluit bijvoorbeeld mooi aan bij een langjarig thema van het Tropenmuseum: body art. Tijdens eerdere projecten hebben we ook samengewerkt met Artis en het Tassenmuseum. Voor erfgoedinstellingen kan het een goede manier zijn om toegankelijker en maatschappelijk relevanter te worden.”

Erfgoedprojecten in het primair onderwijs


Die ervaring heeft ook Ninke van der Heijden, medewerker educatie bij Erfgoed Brabant en projectleider van CMK-project De Cultuur Loper: “Erfgoedinstellingen willen graag samenwerken met scholen, maar hebben niet altijd een passend aanbod. Daarom denken wij mee over leuke projecten die aansluiten bij de wensen van scholen.”

Erfgoed Brabant is het expertisecentrum voor erfgoed in de provincie Noord-Brabant en richt zich sinds 2008 op ondersteuning bij erfgoededucatie in het primair onderwijs. Naast het begeleiden van erfgoedinstellingen helpt het centrum basisscholen bij het verwerken van erfgoed in hun doorlopende leerlijn cultuureducatie. Ook brengt het scholen en instellingen samen. “We beginnen altijd met het formuleren van heldere doelen en met deskundigheidsbevordering”, vertelt Ninke. “Groepsleerkrachten en medewerkers van instellingen weten vaak niet goed hoe ze een erfgoedproject samen moeten vormgeven. De medewerkers werken meestal op vrijwilligersbasis en hebben weinig didactische ervaring. Leerkrachten hebben die ervaring natuurlijk wel, maar weten soms niet hoe ze erfgoed aan het curriculum kunnen koppelen. Met cursussen en trainingen helpen we ze hierbij.”

erfgoed brabant

Succesvolle samenwerking museum en scholen

Een mooi recent voorbeeld is de samenwerking tussen het Speelgoedmuseum Oosterhout, Basisschool Menorah en Montessorischool Oosterhout. “We komen maandelijks in een werkgroep samen om het project verder te ontwikkelen. De educatie-coördinator van het museum, de gemeentelijke intermediair, ICC-ers, twee zelfstandige procesbegeleiders en een medewerker van Erfgoed Brabant. De bedoeling is dat het museum een rijke leeromgeving wordt, waarin leerlingen met behulp van de collectie hun onderzoekend vermogen ontwikkelen. Voor kinderen is dat leuk, omdat het oude speelgoed hun fantasie prikkelt, en het museum bereikt met dit project ook zijn doel: meer onderdeel worden van de Oosterhoutse gemeenschap.”

"Wie bepaalt wat belangrijk is om te bewaren en door te geven?"

In netwerken en bijeenkomsten zorgt Erfgoed Brabant ervoor dat alle Brabantse instellingen en scholen ervaringen kunnen uitwisselen over hun projecten. Leerzaam en waardevol, vindt Ninke. “Ze inspireren en helpen elkaar. En we praten tijdens die bijeenkomsten net als Imagine IC steeds vaker over wat erfgoed precies is. Erfgoed wordt vaak gebruikt als bron in de geschiedenisles en als erfstuk dat we doorgeven aan volgende generaties. Wij willen meer aandacht schenken aan erfgoed als verschijnsel. Wie bepaalt wat belangrijk is om te bewaren en door te geven? Welke systemen zitten daarachter? Denk maar aan de discussies over Zwarte Piet en het Wilhelmus. Erfgoed zegt juist iets over wat jij nu belangrijk vindt.”

Inspiratie voor mediakunst in de klas

Ook mediakunst is heel relevant voor het heden en sluit goed aan bij de belevingswereld van kinderen. Meer over weten? Volgende week vertellen Irene de Jong van Kunst Centraal en Juliëtte Verberk van MU Artspace Eindhoven over hun verrassende en innovatieve mediakunstprojecten voor het primair onderwijs.

 

placeholder

Subsidieregeling Mediakunst- en Erfgoededucatie

Mediakunst en erfgoed zijn dichtbij en actueel. Kinderen worden omringd door media en zijn dagelijks bezig met de nieuwste technologieën, film en fotografie. Erfgoed ligt letterlijk voor het oprapen in de omgeving van de kinderen. Toch zijn deze gebieden nog weinig zichtbaar in het cultuuronderwijs.

Met de subsidieregeling Mediakunst- en Erfgoededucatie ondersteunen we projecten die als landelijk voorbeeld kunnen dienen voor hoe mediakunst- en erfgoededucatie in het basisonderwijs in de praktijk kan worden gebracht. 

Meer informatie over de subsidiemogelijkheden. 

Dit artikel heeft betrekking op de volgende regeling(en) van het Fonds voor Cultuurparticipatie website: Cultuureducatie met Kwaliteit 2017-2020, Mediakunst- en Erfgoededucatie

Dit artikel is een portret uit de reeks verhalen die we delen binnen het programma: Cultuur maakt iedereen