maandag 23 Juli 2018
dit is het online magazine van het Fonds voor Cultuurparticipatie. wil je een aanvraag doen, kijk dan op onze website

MeeMaakPodia - Het museum als toolbox

Pilot Onbeperkt Genieten

Instellingen met een podiumfunctie kunnen vanaf 30 april hun plan indienen voor de nieuwe subsidieregeling MeeMaakPodia van het Fonds. Daarmee kunnen ze zich doorontwikkelen tot 'huis van de stad en haar bewoners'. Dat kunnen theaters zijn, maar bijvoorbeeld ook bibliotheken of musea. Twee museumdirecteuren vertellen hoe zij het publiek een actieve rol geven in het museum.

placeholder

 

Museum Rotterdam heeft twee locaties: Het Timmerhuis met de vaste expositie en een vestiging gewijd aan de Tweede Wereldoorlog, Museum Rotterdam '40-'45 NU. Museum Rotterdam verzamelt oud én eigentijds nieuw Rotterdams erfgoed. Het gaat daarvoor actief de stad in, om samen met bewoners het Rotterdam van nu te ontrafelen en het erfgoed in te zetten om mensen te verbinden. Directeur Paul van de Laar: 'Onze kernvraag is: hoe kunnen wij zorgen dat Rotterdam een betere stad wordt?'



C RoyBorghoutsFotografie

Noodzaak
De samenleving is sinds de eeuwwisseling flink veranderd. Sinds een jaar of tien zijn veel musea zich daarom aan het herpositioneren. Paul van de Laar, directeur van Museum Rotterdam: 'Sinds 2008 gaan wij de wijken in om mensen bij het museum te betrekken. In de loop der jaren is onze werkmethode experimenteler geworden, heel innovatief. Wat, onder andere met steun van het Fonds, begon als participatieprogramma is uitgegroeid tot een actief collectieprogramma. De nieuwste ontwikkeling is dat we het erfgoed niet ophalen, maar in de stad laten, het volgen, en het inzetten om groepen onderling te verbinden en om een duurzame relatie met hen aan te gaan. Dat noemen we Echt Rotterdams Erfgoed. We hebben gemerkt dat we zo veel meer impact hebben. Wij willen niet aan het eind van de erfgoedketen staan, maar richting geven aan het actuele debat.' HBO-studenten social work begeleiden de projecten. Paul: 'Als je die aan de gang ziet, denk je: dát is Rotterdam, die diversiteit.'

Anastasia van Gennip, zakelijk directeur van het Van Abbemuseum in Eindhoven. 'Je kunt niet meer als klassiek museum functioneren: niet alleen de vraag is anders, wij kijken ook anders tegen onze collectie, onze tentoonstellingen en tegen de functie van het museum aan.'

Anastasia: “Wij hebben hier een enorme toolbox midden in het land, die we graag ontsluiten zodat mensen nieuwe ervaringen kunnen creëren. Dat vraagt meer dynamiek, meer interactie en minder ingrepen van onze kant.”
placeholder

 

Anastasia van Gennip is directeur van het Van Abbemuseum voor hedendaagse kunst in Eindhoven. In vrijwel al hun projecten zitten elementen van MeeMaakPodia: zelf cureren, zelf meedoen, mede-eigenaar worden. “Wij proberen zoveel mogelijk inclusief en holistisch te werken, maar ook deviant – vanuit de randen van de samenleving. Daar hoort meedoen op allerlei manieren bij. Intern zijn dit onze kernwaarden, maar extern noemen we ze meestal niet expliciet. Want de projecten moeten gaan over de kunst, de kunstenaars en de mensen, niet over ons beleid.”

Actieve rol
De nieuwe werkwijze gaat verder dan mensen bij het museum betrekken: mensen krijgen een actieve rol in kunst en hedendaags erfgoed.

Om het programma Echt Rotterdams Erfgoed uit te dragen, schakelt Museum Rotterdam Verhalenvertellers in: een gemeenschap die de echt Rotterdamse verhalen beheert en verder vertelt. Paul: 'Neem de dierenwinkel op de West-Kruiskade, daar komen vaak kinderen die niet gewend zijn met dieren om te gaan. De eigenaar geeft ze die kans wel, “want,” zegt hij, “dan leren ze ook goed met elkáár omgaan.” Voor hem is het heel fijn dat hij wordt erkend als belangrijk voor de stad. Deelnemers voelen zich enorm betrokken.'

Dat beaamt Anastasia. 'Je hoort medewerkers en bezoekers over groeiende betrokkenheid, maar je merkt het ook aan de stijgende bezoekersaantallen, de toenemende participatie en bijvoorbeeld doordat er meer vragen komen.'

Paul:“Het achttiende-eeuwse museum was óók een community-initiatief, alleen dan van rijke patriciërs. Nu is de community totaal anders, maar de basis is nog steeds die gemeenschap.”

De ontwikkeling verloopt organisch, zonder vastgesteld einddoel. 'Elke drie of vier jaar stolt het proces natuurlijk wel in een beleidsplan,' zegt Anastasia. 'En terwijl je daaraan werkt zet je in je hoofd alweer de volgende stap.'

Inspiratie
Tijdens een reis, georganiseerd door het Fonds voor Cultuurparticipatie, naar de Paul Hamlyn Foundation in Engeland, eind 2015, zagen ze de praktijk. Anastasia: 'Ik zag daar bevestigd dat je tot in je haarvaten overtuigd moet zijn van deze nieuwe werkwijze.' Ze zagen er mensen eigenhandig een dorp opbouwen. Anastasia: 'Je zag hun trots, je zag de impact.' Zo'n tocht met gelijkgestemden met wie ze ter plekke van gedachten kon wisselen over wat ze zag, vond ze een verademing. 'Zoals voor dit hele onderwerp geldt: je moet het samen doen!'

Anastasia:“De tegeltjeswijsheid 'Alleen ga je sneller, maar samen kom je verder' gaat hier echt op!”

Intern: kritieke massa
'Maar,' zegt ze ook, 'je kunt binnen je team geen rigoureuze ommezwaai maken. Je werkt ernaar toe tot er een kritieke massa ontstaat die die stip op de horizon ook ziet. Onze medewerkers maken minder traditionele tentoonstellingen en zijn meer bezig met samenwerken en bemiddelen. Dat is tijdsintensief. Maar we willen dit met elkaar heel graag doen.

Of nee, wij dóen het niet, wij staan het toe,' nuanceert ze. 'En wat ons betreft zou dat nog veel verder gaan – daarbij moet je niet bang zijn om niet alles te beheersen. In een soort laboratorium testen we hoever we kunnen loslaten. Maar het blijkt dat als je bijvoorbeeld álle kaders weglaat, er minder gebeurt dan je zou wensen. Dat komt doordat mensen nog lang niet alle mogelijkheden kennen van het museum en van kunst.' Doel is altijd: meer kwaliteit, meer impact.

Paul: 'Ook mijn medewerkers zouden graag nog veel meer experimenteren. Maar de gemeentelijke financiering is nog altijd gebaseerd op bezoekerscijfers, niet op innovatie. Dus om de vaste lasten te kunnen betalen – pand, depot, personeel – moet ik ook vaste en tijdelijke exposities blijven organiseren om mensen binnen te krijgen.'

Extern: olievlek
Eerst richtte het Van Abbe zich met de nieuwe werkwijze vooral op groepen die al een natuurlijke band met het museum hadden. Naast scholieren draaide het om queers, duurzaamheid en expats. 'Die groepen zijn inmiddels zo betrokken, dat zij komend seizoen zelfstandiger verder kunnen in ons museum, zodat wij onze aandacht op nieuwe groepen kunnen richten. De olievlek waarop we hoopten begint nu te werken.'

Kennis delen
'Onze experimenten zie ik als R&D,' zegt Paul. 'Maar het kost veel overtuigingskracht om die kennisrol te kunnen vervullen, want dat verwacht men niet van een museum. Omdat veel musea een beroep doen op onze ervaring, overwegen we een platform te beginnen, of een consultancy-poot die ook inkomsten voor onze experimenten kan genereren.'

Paul: 'Wij kunnen nog veel meer als kennisinstituut worden benut. De cultuursector wordt vaak verticaal gezien, tamelijk geïsoleerd binnen een domein. Maar de reikwijdte van cultuur is veel breder: cultuur raakt aan economie, politiek, het sociale veld. Dus zorg voor horizontale verbindingen.'

Anastasia: 'Het is geen missie om onze werkwijze uit te dragen, maar we delen onze expertise graag. Ik vind de deelcultuur in Nederland in dit opzicht erg mooi.'

Toekomst
Beiden geloven dat deze werkwijze de toekomst heeft. Paul: 'Niet dat iedereen hetzelfde moet gaan doen – alsjeblieft niet. Een collega van me vertelde dat toeristen allemaal naar zijn museum komen voor de Gouden Eeuw, het is dus volkomen logisch dat hij daarvoor kiest. Maar bij ons past het sociaal-culturele experiment. De kwaliteit is hoog en de deelnemers zijn laaiend enthousiast. En met het veranderen van de externe factoren, zoals bevolkingsopbouw, zal het beleid ook meer ruimte gaan bieden aan diversiteit binnen het musemveld.'

 

Dit artikel heeft betrekking op de volgende regeling(en) van het Fonds voor Cultuurparticipatie website: MeeMaakPodia

Dit artikel is een portret uit de reeks verhalen die we delen binnen het programma: Cultuur maakt iedereen