maandag 23 Juli 2018
dit is het online magazine van het Fonds voor Cultuurparticipatie. wil je een aanvraag doen, kijk dan op onze website

Leren en waarderen van culturele omgeving: cultuuronderwijs bij Stichting Fluvium

Reizen in de Tijd

Net als taal en rekenen hoort cultuureducatie in het hart van het onderwijs thuis, vindt Stichting Fluvium. Daarom ontwikkelde het schoolbestuur samen met Gelders Erfgoed, Flipje en Streekmuseum Tiel en schoolbestuur Logos de digitale leerlijn cultuur- en erfgoedonderwijs Reizen in de Tijd. Door deze leerlijn werken scholen inmiddels intensief samen met kunstenaars, historische kringen en culturele instellingen uit de omgeving.

Niet alleen scholen, maar ook schoolbesturen doen er alles aan om cultuureducatie naar een hoger plan te tillen. In een korte serie laten wij drie inspirerende besturen aan het woord. Hoe ondersteunen zij scholen bij hun plannen? En waarom vinden ze cultuureducatie zo belangrijk? Vandaag het derde interview met Han van Schaik, bovenschools ICC-er en directeur van een van de locaties van Stichting Fluvium en Ben Bregman, adviseur erfgoededucatie en projectleider van Reizen in de Tijd.

Website
‘We hadden een soort bookings.com in gedachten. Een handige website waarop scholen in één oogopslag kunnen zien welke kunst- en erfgoedlessen worden aangeboden, waar ze plaatsvinden, wat ze kosten en hoe andere scholen ze waarderen’, vertelt Ben Bregman, adviseur erfgoededucatie en projectleider van Reizen in de Tijd. ‘Als scholen hun postcode intikken, krijgen ze meteen de dichtstbijzijnde activiteiten op hun scherm. Van leerkrachten horen we dat ze zo’n praktische en overzichtelijke site heel fijn vinden.’

Tot nu toe staan op Reizen in de Tijd ongeveer vijftig bezoeklessen van twintig lokale aanbieders. Bregman: ‘Dat mogen er nog veel meer worden. Het is wel belangrijk dat de lessen aan een paar voorwaarden voldoen. Ze moeten unieke culturele ervaringen bieden, dus geen dingen die de leerlingen in de klas al doen, en ze moeten aansluiten bij een thema. We werken met elf thema’s die in groep één tot en met acht worden behandeld. Om de bezoeklessen extra leerzaam te maken, geven de groepsleerkrachten vooraf en achteraf verdiepende lessen op school. Ook die lessen vind je op de site.’

Erfgoed
Een belangrijk onderdeel van de digitale leerlijn is erfgoed. Leerlingen gaan op bezoek bij kastelen, musea, archieven en molens. Door middel van opdrachten leren ze hun eigen omgeving kennen. ‘Ik zie dat leerlingen hun eigen omgeving daardoor meer waarderen. Dat vind ik mooi aan erfgoedonderwijs’, zegt Han van Schaik, bovenschools ICC-er en directeur van een van de locaties van Stichting Fluvium. Ook Ben Bregman heeft die ervaring: ‘Ik woon zelf in Gorinchem. Daar ontdekken leerlingen het verhaal van de martelaar van Gorinchem. Watergeuzen voerden in 1572 negentien katholieken weg door een poortje, om ze vervolgens te vermoorden. Als leerlingen dat verhaal kennen, kunnen ze niet meer langs het poortje fietsen zonder aan de geschiedenis te denken.’

Alles wat leerlingen in acht jaar maken en leren, wordt opgeslagen in een digitaal portfolio. Op basis hiervan voeren zij regelmatig reflectiegesprekken met hun leerkracht. Van Schaik: ‘Het is heel leerzaam om met leerlingen te praten over hun vorderingen en motivatie. Dingen die ze impliciet hebben gedaan, worden expliciet gemaakt. Dat sluit aan bij het onderzoek van John Hattie over het zichtbaar maken van leren. Ik denk dat het een goede ontwikkeling is dat steeds meer leerkrachten coachend lesgeven. Ze helpen leerlingen om inzicht te krijgen in hun eigen leerproces.’

Omdat veel leerkrachten niet gewend zijn aan deze manier van lesgeven, biedt het schoolbestuur workshops ‘reflecteren en filosoferen met kinderen’ aan. ‘We merken dat leerkrachten dit een heel interessant onderwerp vinden, want we krijgen veel aanmeldingen binnen. Ook voor de workshops binnen- en buitenschools leren, mediacreativiteit en culturele competenties. We hebben hiervoor een aanvraag gedaan bij het Fonds voor Cultuurparticipatie in het kader van de regeling Flankerende projecten. Het is de bedoeling dat leerkrachten door deze workshops straks beter en makkelijker met Reizen in de Tijd kunnen werken. Over een half jaar, als alle workshops zijn geweest, weten we of dat is gelukt.’

Veranderingen
Je kunt als school en schoolbestuur niet meer om de veranderingen heen, denkt Van Schaik. ‘Cultuureducatie leeft meer dan ooit. Ook de overheid en de onderwijsinspectie zijn er actief mee bezig. Ik ben blij dat de inspectie zich als kritische vriend wil opstellen en niet alleen maar resultaten komt afvinken. We werken met z’n allen aan hetzelfde doel: het onderwijs verbeteren en gelukkige kinderen afleveren die zich staande weten te houden in deze complexe samenleving.’

‘Daarvoor moet je weerbaar en vindingrijk zijn’, vult Bregman aan. ‘Door Reizen in de Tijd leren kinderen onder andere creatief en kritisch denken, onderzoekend zijn, reflecteren en problemen oplossen. Ze worden vrijer in hun denken en doen. Ik denk dat elke school inmiddels aanvoelt waarom het belangrijk is om meer aandacht te besteden aan cultuuronderwijs, maar het is wel een zoektocht om er goed invulling aan te geven. Ook voor culturele instellingen. Die moeten nu de omslag maken naar vraaggerichte activiteiten.’

Dat zo’n omslag tijd kost, vindt hij logisch. ‘Voor onderwijsvernieuwing heb je een lange adem nodig. Je moet vasthoudend zijn, gefocust blijven, zien waar kansen liggen en mensen weten te activeren en inspireren. Het is belangrijk dat bestuurders en directeuren de rust en het doorzettingsvermogen hebben om gestaag te bouwen. Met Reizen in de Tijd zijn we na drie jaar hard werken al een eind op weg. Inmiddels werken drie schoolbesturen en ongeveer vijftig scholen mee. We hopen dat we uiteindelijk achtduizend leerlingen in Rivierenland bereiken en zoveel mogelijk leerlingen daarbuiten. Dat is het leuke aan deze leerlijn: je kunt hem aanpassen aan elke omgeving.’

Dit artikel heeft betrekking op de volgende regeling(en) van het Fonds voor Cultuurparticipatie website: Cultuureducatie met Kwaliteit 2013-2016

Dit artikel is een portret uit de reeks verhalen die we delen binnen het programma: Cultuur maakt iedereen