zaterdag 21 April 2018
dit is het online magazine van het Fonds voor Cultuurparticipatie. wil je een aanvraag doen, kijk dan op onze website

Leerlijn Cultureel Erfgoed Moniek Warmer

Kinderen leren etsen

Het SLO, nationaal expertisecentrum voor leerplanontwikkeling, houdt zich bezig met het ontwikkelen van landelijke leerplankaders. Zij vroegen Moniek Warmer om de leerlijn cultureel erfgoed te ontwikkelen. Als expert cultureel erfgoed en media was zij de uitgelezen kandidaat om vorm te geven aan dit kader. Wij spraken haar over de totstandkoming van de leerlijn en de ervaringen die zij opgedaan heeft in het proces.

Wat is de opzet van de leerlijn Cultureel Erfgoed?
De leerlijn voor kunstzinnige oriëntatie heeft als uitgangspunt het creatief proces. Binnen cultureel erfgoed zit dit proces in het nadenken over en het verbeelden van cultureel erfgoed, het vragen stellen en oplossingen zoeken, het samen bespreken van een ervaring en het plaatsen van deze ervaringen in een breder kader. Belangrijk is dat kinderen zelf ook zich bewust worden van dit proces. Dit gebeurt via een aantal fases: oriënteren, onderzoeken, uitvoeren en evalueren.

Waarom is onderwijs in cultureel erfgoed belangrijk voor kinderen?
Bij onderwijs in cultureel erfgoed ben je eigenlijk altijd bezig met aspecten van 21e -eeuwse vaardigheden als creativiteit, samenwerken en informatie verwerven. Cultureel erfgoed, vooral als de leerling de kans krijgt om het erfgoed te ervaren op bijvoorbeeld een historische plek, is bij uitstek geschikt om leerlingen te prikkelen en open te stellen voor vragen. Deze vragen maken deel uit van de onderzoeksfase, waarin leerlingen samenwerken, zien dat er wellicht verschillende routes bewandeld kunnen worden (en fouten gemaakt ) en verschillen tussen elkaars meningen ontdekken doordat zij de ruimte krijgen om er met elkaar over te praten.

In de handreiking staan ook verschillende lesvoorbeelden. Hoe zorg je er als leerkracht voor dat zo’n les verder gaat dan een leuke activiteit op vrijdagmiddag?
Leerkrachten hebben meestal hele goede ideeën voor lessen. Het enige wat vaak mist is de vraag 'wat wil ik dat de leerlingen leren?' Vaak blijft cultureel erfgoed dan een leuk losstaand project, maar wordt het niet verankerd binnen het curriculum.

Het kan ook anders. Zo hebben Janet Houtman en Margriet Buter van basisschool De Horn in Wijk bij Duurstede ervoor gezorgd dat alle leerkrachten voor Sinterklaas een project hebben ontwikkeld. De ervaring van de leerkrachten was dat het sinterklaasfeest leuk is voor de kleintjes, maar dat het voor de bovenbouw ieder jaar toch een beetje lastig is om invulling te geven aan dit feest. Iedere groep heeft nu een historische plek in Wijk bij Duurstede gekozen waarbij zij een project in het kader van Sinterklaas hebben ontwikkeld. Mijn ondersteuning was dat ik de leerkrachten zelf hun keuzes liet maken en dat zij hun eigen koppelingen met de methodes bedachten. Daarnaast heb ik hun op het hart gedrukt dat een onderzoek niet betekent dat het dan een chaos wordt. Onderling gaven de leerkrachten elkaar suggesties voor het reflecteren tijdens het proces: hoe help je leerlingen verder?

Bijvoorbeeld: zo onderzoeken leerlingen van groep 3 wat Sinterklaas nu eigenlijk Sinterklaas maakt. Ze bekijken zijn kleding en zoeken door de hele school naar spullen die zij aan kunnen doen zodat iedereen hen herkend als Sinterklaas. Daarna onderzoeken de leerlingen de gevel van hun eigen huis en vergelijken die met de gevels van het historische centrum van Wijk bij Duurstede. Welke gevel is handig voor het paard van Sinterklaas? Als laatste bouwen zij zelf een gevel in de speelzaal. De leerlingen hebben onderzoek gedaan naar oud/nieuw en zij hebben vanuit hun eigen belevingswereld gezocht naar oplossingen voor een 'probleem'; wat als Sinterklaas geen kleding heeft en hoe moet hij over de daken?
Iedere groep heeft zijn eigen project en zo kan dit cultureel erfgoedproject ieder jaar ingezet worden. Het komt er niet 'bovenop' want iedere groep heeft een deel van een hoofdstuk uit zijn/haar methode ingevoegd in het project op het gebied van taalverwerving, oriëntatie op jezelf en de wereld, kunstzinnige oriëntatie, wetenschap en technologie en zelfs rekenen. Belangrijk is ook dat alle leerkrachten hun project starten vanuit een vraag. Deze vraag zet leerlingen aan het denken en vanuit het onderzoek komen dus ook verschillende 'oplossingen'.

placeholder

 

 

Moniek Warmer is eigenaar van 'Warmer educatief ontwerp en advies voor kunst en cultuur'. Zij werkt aan 'Cultuureducatie met Kwaliteit' in opdracht van Kunst Centraal. Zij ondersteunt basisscholen in de provincie Utrecht bij het verankeren van cultureel erfgoed binnen het curriculum. Daarnaast is zij projectontwikkelaar bij 'Stichting Musea Utrecht'. 

We nemen een kind dat de leerlijn heeft gevolgd en een kind dat dit niet heeft gedaan. Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen de twee?
Een leerling die op zijn eigen niveau aan de competenties heeft gewerkt, zal zelfbewuster zijn: eerder inzien hoe je tot oplossingen komt, zal nieuwsgierig(er) zijn en meer vertrouwen hebben in zijn eigen vaardigheden en attitude om tot een oplossing te komen. De leerling zal minder afwachtend zijn en meer risico's durven nemen. Wat het cultureel erfgoed betreft zal de leerling meer bewust zijn van zijn/haar eigen omgeving en inzicht hebben over de plek die hij/zij heeft binnen die gemeenschap. De leerling zal meer open staan voor culturele verschillen en (waarschijnlijk) een open houding hebben ten aanzien van andere generaties en andere ideeën.
De leerling die niet via de competenties heeft gewerkt zal minder snel bedenken wat hij/zij ergens van vindt. Ook zal deze leerling misschien minder vragen stellen bij het cultureel erfgoed, omdat ze het niet 'zien'. Het is zoals het is.

Hoe reageert het onderwijs op de leerlijn?
Je merkt dat leerkrachten veel beter structureel invulling kunnen geven aan cultureel erfgoed in hun lessen. In plaats van de onderzoeksfase overslaan, wat hiervoor vaak gebeurde komen leerkrachten nu snel tot een les waarin leerlingen procesmatig bezig aan het werk gaan. De leerlijn maakt het ook makkelijk om dit proces te volgen en te monitoren, wat interessante inzichten oplevert, maar ook gewoon mooie producten.

Hoe maken jullie/maakt de leerlijn de connectie met het lokale erfgoed?
Dat is geheel aan de leerkracht. De leerkracht bepaalt welk lokaal erfgoed er wordt ingezet en op welke manier dat erfgoed binnen de leerlijn past. Hiervoor ontwikkelt de leerkracht een vraag of een probleem waarmee de leerlingen via het creatieve proces een oplossing bedenken.

Dit artikel heeft betrekking op de volgende regeling(en) van het Fonds voor Cultuurparticipatie website: Cultuureducatie met Kwaliteit 2013-2016

Dit artikel is een portret uit de reeks verhalen die we delen binnen het programma: Cultuur maakt iedereen