vrijdag 20 April 2018
dit is het online magazine van het Fonds voor Cultuurparticipatie. wil je een aanvraag doen, kijk dan op onze website

Handmatig Klompen Maken - Enters Erfgoed

Door kinderen versierde klompjes

In het Overijsselse plaatsje Enter worden allerhande oude gebruiken en ambachten in ere gehouden, waaronder het handmatig klompenmaken. Van de 35 Nederlanders die dit ambacht beheersen, zijn er maar liefst 25 in Enter opgeleid. Ter ere van het veertigjarig bestaan van de plaatselijke opleiding werden de Europese Demonstratiedagen Handmatig Klompenmaken dit jaar in Enter gehouden.

Schaarste
De betrokkenheid bij de locale immateriële rijkdom blijft niet beperkt tot de veelal oudere vrijwilligers die zich inzetten voor de Stichting Oudheidkamer Enter. Er zijn – zij het nog mondjesmaat – ook jonge geïnteresseerden.

Maar er is een wachtlijst voor de opleiding handmatig klompenmaken. 'Ik heb nu een enthousiaste jongen van twaalf, die wil je niet weigeren,' vertelt Ton Verheijen. Hij is de enige docent aan de opleiding en daarmee de belangrijkste steunpilaar van het ambacht. 'Maar veel leerlingen bezoeken de donderdagavondcursus jarenlang en maken dus geen plek voor jonge aanwas. Bovendien ontbreekt het niet alleen aan geld en docenten, álles rondom dit ambacht is schaars. De specialistische klompenboor wordt niet meer gemaakt – al heb ik nu een jong smid in Harderwijk bereid gevonden dat weer te gaan doen; wilgen- en populierenhout is tegenwoordig dungezaaid; en als alle leerlingen komen opdagen, kan ik ze niet eens allemaal in de krappe werkplaats kwijt.'

Ton Verheijen tekstkader

Actieve inzet
Maar de mensen die zich inzetten voor de verschillende betrokken organisaties in Nederland, hebben gelukkig goed begrepen wat samenwerking en professionalisering kan opleveren – bijvoorbeeld door zich aan te sluiten bij de European Wooden Shoes Foundation.

Ben Kornegoor, penningmeester van de Oudheidkamer Enter en coördinator van de demonstratiedagen, is ook zo'n steunpilaar. De oudheidkamer beheert onder meer het Enterse klompenmuseum. Kornegoor onderhoudt daarnaast de contacten met het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN). Sinds het handmatig klompenmaken eind 2013 aan de Nationale Inventaris Cultureel Immaterieel Erfgoed van UNESCO werd toegevoegd, biedt het KIEN ondersteuning om dit erfgoed aan komende generaties over te dragen.

En zo kan het dat leerlingen van de scholengemeenschap Reggesteyn in Rijssen die belangstelling hebben voor houtbewerking tegenwoordig het gereedschap zelf eens mogen uitproberen in het klompenmuseum. Ook komen er stageplaatsen beschikbaar. 'Het ambacht is weer beginnen te leven onder de jeugd,' zegt Kornegoor.

Er worden bovendien nieuwe populieren en wilgen aangeplant op plaatsen waar die van oudsher stonden. De Enterse klompenmakers gaan helpen met het onderhoud van de houtopstand.

Daniël Kosters tekstkader

Demonstratiedagen
De demonstratiedagen werden gehouden tijdens de drukbezochte vijftigste editie van de jaarlijkse Paardenmarkt en Vleesveekeuring. Die slimme koppeling zorgde voor extra publiciteit en een groot publiek – er werd ingezet op zes- tot negenduizend bezoekers.

Tijdens de officiële opening van het evenement vertelde oudheidkamervoorzitter Albert Bouwmeester dat de bijdrage van het Fonds voor Cultuurparticipatie, bedoeld om met name scholieren bij de demonstratiedagen te betrekken, enorm veel vertrouwen had gegeven. Burgemeester Robben benadrukte het belang van de verbinding tussen verleden en heden. 'We dachten lang dat vooral Afrika rijk was aan levend erfgoed,' zei hij. 'Ons eigen immaterieel erfgoed werd pas opgemerkt toen het bijna verdwenen was!'

Aangezien overdracht cruciaal is, werden de 25 aan de demonstratiedagen deelnemende klompenmakers niet zozeer beoordeeld op hun technische vaardigheden, maar vooral op hun presentatie. Bovendien was er een scholierenwedstrijd klompen versieren georganiseerd, waarvan de winnaar voor de zomervakantie bekend was gemaakt.

Internationaal
Mocht iemand nog denken dat klompen typisch Nederlands zijn, diverse buitenlandse klompenmakers bewezen het tegendeel, zoals de Britse Jeremy Atkinson, die de eerste prijs won en tweedeprijswinnaar Bernhard Berning uit Duitsland. Duitse klompen hebben een lapje schapenvacht bovenop, terwijl de Engelse klomp, met z'n leren bovenwerk, veel dichter bij de 'gewone' schoen staat.

Volgende stap
Kortom, eerst moeten de omstandigheden verbeteren om het ambacht überhaupt te laten overleven. Gelukkig zijn er al flinke stappen gezet om dit te verwezenlijken. De volgende stap is het ambacht definitief in te bedden in de hedendaagse cultuur. En ook daaraan wordt hard gewerkt.

De demonstratiedagen werden mogelijk gemaakt door de Stichting Oudheidkamer Enter, de European Wooden Shoes Foundation, Kennisentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, het Fonds voor Cultuurparticipatie, plaatselijke (basis)scholen, gemeente en provincie en diverse commerciële sponsoren.

Bertus van den Hof tekstkader

Dit artikel heeft betrekking op de volgende regeling(en) van het Fonds voor Cultuurparticipatie website: Immaterieel Erfgoed 2013-2016

Dit artikel is een portret uit de reeks verhalen die we delen binnen het programma: Cultuur maakt iedereen