maandag 23 Juli 2018
dit is het online magazine van het Fonds voor Cultuurparticipatie. wil je een aanvraag doen, kijk dan op onze website

Cultuurzzp'ers, wat zijn we waard?

Pilot Kunstbalie

In de sector cultuureducatie en -participatie zijn veel zelfstandigen actief, zeker sinds de bezuinigingen van de afgelopen jaren. Het Fonds voor Cultuurparticipatie heeft in 2017 vier pilotprojecten ondersteund om het ondernemerschap van zzp'ers in deze sector te versterken.

Voor een concreet beeld van de aanpak en resultaten van zo'n project, spraken we met de projectleider en twee deelnemers van de pilot van Kunstbalie*. Wat bleek? Wat zelfstandigen nu vooral willen leren, is hoe je jezelf in de markt zet. Hoe vind je passende opdrachten en hoe bepaal je de prijs daarvoor? De ontwikkeling van een Fair Practice Code heeft dit onderwerp op de agenda gezet, maar veel zzp'ers vinden de invulling moeilijk. Een vervolg zou zich dan ook hierop moeten toespitsen.

Deelnemer Hoi-Shan Mak werkt als illustrator, community artist en in de kunsteducatie, vooral voor musea.
'Ik doe dit werk al tien jaar, dus vond het tijd om mijn kennis weer even op te frissen. Met al die nieuwe regels en verklaringen is het een doolhof. Het is niet meer genoeg om je vak te beheersen, je moet het als zzp'er allemáál kunnen. Ik vind de stap van contact leggen naar prijzen afspreken bijvoorbeeld moeilijk. Opdrachtgevers denken vaak dat alles gratis kan zijn, of goedkoper, zeker sinds de opkomst van amateurs, die tegen bodemprijzen werken. Soms heb ik achteraf het gevoel dat ik te weinig heb gerekend, maar het omgekeerde komt ook voor. Iedereen is altijd zo'n gesloten boek als het op tarieven aankomt. Door deze pilot weet ik weer dat niet iederéén je opdrachtgever is en dat ik m'n werk serieus moet nemen. Ik heb m'n website aangepakt en heb geleerd dat je ook sociale media moet onderhouden én een visitekaartje moet hebben – het hele pakket. Van mij hadden er nog wel meer bijeenkomsten mogen zijn, misschien ook met een coachingsgesprek.'

Hoi-Shan Mak aan het werk als illustrator

Na verkoop van haar kostuumverhuurbedrijf werd Caroline Peters-van Wetten zelfstandig kostuumontwerpster en -maakster, voor o.a. film en theater. Drie jaar geleden rolde ze daarnaast het onderwijs in als beeldend docent.
'Niet het zelfstandig ondernemerschap was nieuw voor mij, maar wel de branche. Er zijn zoveel kunstvakdocenten en iedereen is terughoudend om kennis te delen, uit angst voor concurrentie en misschien ook doordat ik vrij zeker overkom. Het was fijn om nu met andere kunstvakdocenten in contact te komen. De aanwezige organisaties hadden een heel relevant, divers aanbod, en de presentator, Ralph Kolen, is zelf ook ondernemer en komt uit de theaterwereld, net als ik. Ik wilde weten waar men naar kijkt in het onderwijs en hoe ik mezelf kenbaar kan maken. Maak ik de juiste keuzes? Wie moeten mijn partners zijn? En waar klop ik aan? Ik vond het gemakkelijker dit te onderzoeken met een organisatie die al een breed draagvlak heeft in het onderwijs. Ze hielpen je heel concreet uitrekenen: wat zijn je kosten, wat moet je dan vragen. Daar putte ik kracht uit: ik ben meer waard; ik ben niet gek, ik moet ervan leven! De bijeenkomsten gaven me het vertrouwen dat ik goed bezig ben en dat ik zo ook verder kan komen. Ralph zei: “Als je doelgroep je niet kan geven wat je wilt, moet je een andere doelgroep zoeken.” Dus in plaats van 'u vraagt, wij draaien', ben ik gaan kijken: wat heb ik te bieden dat niemand anders kan? Ik heb m'n website aangepakt en ben me weer gaan richten op textiel. Dat was ik uit het oog verloren, want als er werd gevraagd of ik aquarellessen kon geven, deed ik dat. Het is geen toeval dat ik nu m'n eerste textielworkshop geef op een school. Er is iets aangezet.'

Workshop Caroline Peters-van Welten

Projectleider Max van Alphen is senior adviseur kunsteducatie bij Kunstbalie.
'Wij zijn al langer bezig beleid op dit thema te ontwikkelen, maar het veld is erg versnipperd. Door partners bij dit project te betrekken konden we verschillende perspectieven bieden. DokC heeft een grote achterban met docenten – in dienst of als zzp'er werkzaam – en het LKCA kon de uitkomsten inbrengen van sessies die zij eerder hadden verzorgd in Noord-Brabant. Daarnaast hoopte ik dat de partners het project konden voortzetten – Kunstbalie kreeg alleen geld voor de pilot.
Uit voorbereidende gesprekken bleken zzp'ers geen standaard cursus te willen, maar onder begeleiding van elkaar te willen leren, met extra input door sprekers en instanties.
Ik ben tevreden over de opkomst, zeker gezien de korte termijn. Het project leverde bovendien heel duidelijk inzicht op in de problematiek – maar ook het besef dat we nog lang niet klaar zijn met dit onderwerp. De centra voor de kunsten hadden vaste overlegstructuren en natuurlijke banden met kunstvakdocenten; maar als je zzp'ers langsvraagt, moeten ze tijd inleveren dus moet het hun iets opleveren. We moeten nu zien dat we met de mensen die we hebben bereikt het gesprek op gang houden. Dit was daartoe een heel goede aanzet. We zagen verder dat voormalige docenten in dienst andere behoeftes hebben dan mensen die al jaren zelfstandig zijn en dat leuk vinden. De eerste groep is vaak een kei in hun vak, maar nog zoekend als ondernemer. Met de tweede groep, de échte ondernemers, willen we via hun netwerk, en daar weer het netwerk van enzovoort, de hele provincie dekken. Zij mogen de agenda bepalen, wij kunnen ondersteuning bieden.'

Op weg naar goed ondernemerschap in de sector
De deelnemers aan de pilotprojecten zijn gegroeid als ondernemer. En via versterkte netwerken worden kennis en vaardigheden verder verspreid. De arbeidsmarktomstandigheden in de culturele sector staan ook hoog op de politieke agenda. Minister van Engelshoven doet een beroep op de sector om het naleven van de Fair Practice Code vanaf 2023 tot regulier onderdeel te maken van de bedrijfsvoering. Dat gaat niet van vandaag op morgen, maar de initiatieven en ambitie zijn er.

placeholder

Kunstbalie
Voor veel kunstvakdocenten is de werkpraktijk hybride. Ze werken vaak in loondienst én als zzp’er. Als zzp’er vinden ze het moeilijk om hun waarde te bepalen en zich hiermee in de markt te zetten. Om hun informatie en instrumenten aan te reiken ontwikkelde Kunstbalie samen met kunstvakdocenten een pilot met intervisiesessies en masterclasses. Iedere bijeenkomst had een ander thema, een spreker en ruimte voor gesprek met elkaar.
*Kunstbalie en BKKC zijn vanaf 1 juni gefuseerd en heten nu Kunstloc Brabant. Aan het eind van dit jaar gaan ze ook ‘samenwonen’.

 

placeholder

Cultuurmij Oost en Cultuurcollege
Om creatieve makers te helpen bij het beschermen van hun werk ontwikkelden Cultuurmij Oost en Cultuurcollege het platform creativecontracts.nl. Met juridische en zakelijke tools voor culturele ondernemers. Een jurist stelde contracten op vanuit het oogpunt van de maker. Als ondernemer krijg je voor 50 euro een jaar lang de beschikking over bijvoorbeeld standaard contracten of licentieovereenkomsten. Je kunt je ook inschrijven voor trainingen.

placeholder

Plein C en Kunst Centraal
Achttien zzp’ers namen deel aan de pilot van Plein C en Kunst Centraal die bestond uit een startbijeenkomst, individuele coaching, intervisie en verslaglegging. Vooral de coaching waarin gewerkt werd aan de persoonlijke leervraag van de deelnemers leverde veel op. Een belangrijke les voor deelnemers aan het traject was de noodzaak om jezelf duidelijk te presenteren en goed te profileren door keuzes te maken. Lees ook de verslagen van deelnemers.

placeholder

Keunstwurk en K&C Drenthe Groningen
Keunstwurk en K&C richtten zich op zzp’ers die in en om het onderwijs werkzaam zijn. Samen met de deelnemers werden vragen rondom cultureel ondernemen op een praktische manier beantwoord. Er waren werkbijeenkomsten, workshops en gastcolleges en coaching-sessies. Gedurende het traject werkten de 19 deelnemers samen aan het aanscherpen van hun eigen pitch die ze aan het werkveld presenteerden.

Dit artikel is een portret uit de reeks verhalen die we delen binnen het programma: Cultuur maakt iedereen